يافت . مردم بصره از قرائت ابو عمرو و يعقوب ، مردم كوفه از قرائت حمزه و عاصم ، مردم شام از قرائت ابن عامر ، مردم مكه از قرائت ابن كثير ، و مردم مدينه از قرائت نافع ، پيروى مىكردند . اين هفت قرائت ، بدون آنكه تدوين شود ، تا پايان قرن سوم به حال خود باقى بود ، تا آنكه امام محمد بن موسى بن عباس بن مجاهد تميمى « 1 » در بغداد به تدوين آن همت گماشت و قرائات اين هفت امام قارى را با افزودن نام كسايى و حذف نام يعقوب ثبت كرد . اكتفاى امام ابن مجاهد بر اين هفت تن تصادفى و اتفاقى بود و وى در حصر تعداد امامان قارى به هفت تن قصد و تعهد خاصى نداشت . او خود را ملزم ساخته بود كه تنها از كسانى كه به حفظ و امانت و ملازمت و مؤانست طولانى با قرائت مشهورند و همگان بر اخذ و فراگيرى از ايشان اتفاق نظر دارند ، روايت كند و اين شرايط را تنها نزد همين هفت نفر يافت ؛ و گرنه اسامى قاريان آنقدر زياد است كه قابل شمارش نيست و در ميان ايشان افرادى يافت مىشوند كه از نظر شأن و ارزش برتر از آن هفت تن هستند .
بنابراين ، اكتفاى ابن مجاهد بر اين هفت نفر دليل بر حصر قاريان در اين تعداد نيست ، و موجب آن نمىشود كه كسى خود را به هفت قرائت مذكور محدود بسازد . بلكه هر قرائتى كه از حافظى مشهور نقل شود و شرايط سهگانه صحت قرائت را دارا باشد بايد مورد قبول واقع شود « 2 » . به همين دليل است كه قرائات دهگانه با افزوده شدن قرائتهاى يعقوب ، ابو جعفر و خلف بر قرائتهاى هفتگانه و نيز قرائتهاى چهاردهگانه با افزوده شدن قرائت حسن بصرى ، ابن محيصن ، يحيى يزيدى « 3 » ، شنبوذى بر ده قرائت سابق الذكر مورد پذيرش قرار گرفت .
فوايد اختلاف قرائات
در مبحث نزول قرآن بر هفت حرف به حد كفايت در اينباره سخن گفتيم .
هامش
( 1 ) . احمد بن موسى بن عباس تميمى ، ابو بكر بن مجاهد ، ( 245 - 334 ه . ق ) . از عالمان بزرگ قرائت . وى دربارهء قرائت هريك از قاريان هفتگانه كتابى مستقل نوشت . از آثار اوست : القراءات الكبير ، قراءة النبى ، الياءات و الهاءات . ( الأعلام ، زركلى : 261 )
( 2 ) . مقصود آن است كه اگر چنين قرائتى يافت شود . اما در واقع پس از آنكه امر قرائت استقرار يافت و معلوم گرديد غير از قرائتهاى دهگانهاى كه اكنون در دسترس ماست قرائت متواتر ديگرى وجود ندارد ، تحقق چنين فرضى بسيار بعيد مىنمايد .
( 3 ) . - صص 522 و 529