روايت و درايت بود به نيكى فرا گرفتند ؛ و گروهى در يك خصوصيت ممتاز شناخته شدند ؛ و عدهاى نيز ويژگىهاى بيشترى كسب كردند . به همين دليل آراء مشترك ميان ايشان تقليل يافت و اختلاف نظر دامن گسترد . در اين هنگام عالمان به نام امت و رهبران بزرگ انديشه بپاخاستند و به قدر توان و در اين علم جهدى بليغ كردند ؛ اصولى بنا نهادند و اساسى را ريختند و بر مبناى آن صحيح از باطل بازشناختند و حروف و قرائات را جمع آوردند و مستندات وجوه و روايات قرايى را مشخص كردند و قرائت صحيح و شاذّ و متواتر و آحاد را روشن ساختند .
طبقات حافظان و قاريان نخستين
در هر طبقهاى از طبقات امت اسلام گروهى به حفظ و تعليم قرآن شهرت يافتهاند . از ميان صحابه آنان كه به تعليم قرآن مشهور بودند عبارت بودند از : عثمان ، على ، ابىّ بن كعب ، زيد بن ثابت ، ابن مسعود ، ابو درداء ، ابو موسى اشعرى ، و كسانى كه عثمان آنان را به همراه مصاحف به سرزمينهاى اسلامى اعزام كرد « 1 » .
حافظان و معلمان مشهور قرآن در ميان تابعان عبارتند بودند از : ابن مسيب « 2 » ، عروة « 3 » ، سالم « 4 » ، عمر بن عبد العزيز « 5 » ، سليمان بن يسار « 6 » ، و برادرش عطاء بن يسار « 7 » ، زيد بن اسلم « 8 » ، مسلم بن جندب « 9 » ، ابن شهاب زهرى « 10 » ، عبد الرحمن بن هرمز « 11 » ، معاذ بن حارث معروف
هامش
( 1 ) . ايشان عبارت بودند از عبد اللّه بن سائب ، مغيرة بن ابى شهاب ، ابو عبد الرحمن سلمى و عامر بن عبد القيس .
( 2 ) . سعيد بن مسيب بن حزن مخزومى ، ابو محمد ( م 94 ه . ق ) تابعى . ( غاية النهاية ، ابن جزرى ، 1 : 308 )
( 3 ) . عروة بن زبير بن عوام اسدى ، ابو عبد اللّه ( . . . - 94 ه . ق ) تابعى از پدر ( زبير ) ، برادر ( عبد اللّه ) و مادر ( اسماء بنت ابو بكر ) و خاله ( عايشه ) خود نقل حديث كرده است .
( 4 ) . احتمالا سالم بن عبد اللّه بن عمر بن خطاب عدوى ، ابو عمرو ، ابو عبد اللّه ( م حدود 107 ه . ق ) .
( غاية النهاية ، ابن جزرى ، 1 : 371 ) .
( 5 ) . عمر بن عبد العزيز بن مروان بن حكم اموى ، ابو حفض ( م 101 ه . ق ) . ( تهذيب التهذيب ، عسقلانى ، 7 : 457 )
( 6 ) . سليمان بن يسار ابو تراب هلال مدنى ( م حدود 106 ه . ق ) تابعى . ( غاية النهاية ، ابن جزرى ، 1 : 318 )
( 7 ) . عطاء بن يسار ابو محمد هلالى مدنى تعاص ( م 103 يا 102 ه . ق ) تابعى . ( غاية النهاية ، ابن جزرى ، 1 : 513 ) .
( 8 ) . زيد بن اسلم ، ابو عبد اللّه عدوى عمرى ( . . . - 136 ه . ق ) تابعى . سفيان ثورى ، اوزاعى ، سفيان بن عيينة از وى روايت نقل كردهاند . ( سير أعلام النبلاء ، 5 : 316 )
( 9 ) . مسلم بن جندب ابو عبد اللّه هذلى ( م 130 ه . ق ) تابعى مشهور . ( غاية النهاية ، ابن جزرى ، 2 : 297 ) .
( 10 ) . محمد بن مسلم بن عبد اللّه بن شهاب زهرى ، ابو بكر ( 58 - 124 ه . ق ) تابعى معروف ( الأعلام زركلى ، 7 : 97 )
( 11 ) . عبد الرحمن بن هرمز ، ابو داود ( . . . - 117 ه . ق ) تابعى . ( الأعلام زركلى ، 3 : 340 ) .