در سرزمينهاى اسلامى پراكنده شدند . ازاينرو آموختههاى قرايى تابعان از صحابه و نيز تابع تابعان از تابعان و الى آخر با يكديگر اختلاف پيدا كرد . اين جريان به همين ترتيب ادامه يافت و تا به امامان قارى مشهور رسيد . همانطور كه خواهد آمد اينان با صرف عمر و كسب تخصص در قرائات و توجه ويژهاى كه بدان مبذول داشتند آن را ضابطهمند كردند و در نشر و ترويج آن كوشيدند .
آنچه گفته شد تاريخچه پيدايش علم قرائات و اختلاف قرائتها بود ، گرچه همچنانكه مىدانيم ، اين اختلاف در مقايسه با نقاط مشترك فراوان قرائتها در واقع به موارد جزيى و كوچكى محدود مىشوند . در هر حال اختلافهاى قرايى اختلافى در محدودهء قرائات سبعهاى هستند كه قرآن بر اساس همه آنها و از سوى خداوند نازل شده است . اين قرائت نه از سوى رسول خدا وضع شده و نه ساخته قاريان و ديگران است . نويرى « 1 » كتابى نوشته است در شرح الطيبة النشر فى القراءات العشر . اين كتاب به صورت محفوظ در دار الكتب مصر وجود دارد . در اينجا لازم مىدانيم مطلبى از اين كتاب را كه مربوط به موضوع بحث ماست براى خواننده محترم نقل كنيم :
در نقل قرآن اعتماد بر حافظان است . ازاينرو ( عثمان ) هر مصحفى را به همراه شخصى كه قرائتش در اكثر موارد ( نه همه موارد ) با رسمالخط مصحف سازگارى داشت فرستاد و مردمان هر منطقهاى قرآن را بر اساس مصحف خود خواندند و قرائت آن را از صحابهاى آموختند كه خود قرآن را از رسول خدا ( ص ) فراگرفته بودند . پس از آن ، جماعتى عمر خويش را صرف تعلم از محضر ايشان كردند .
جماعتى كه شب را در حفظ قرائات سپرى مىكردند و روز را با تلاش در نقل آن به پايان مىبردند . تا آنجا كه در قرائات پيشوايانى شايستهء پيروى و ستارگانى هدايتگر شدند و مردمان سرزمينشان بر پذيرش قرائت ايشان متفق گرديدند و هيچ دو نفرى در صحت روايت و علم ايشان اختلاف نكردند ، و به دليل جامعيت در علم قرائات ، قرائت به ايشان نسبت داده شد و مرجع اين علم شدند .
پس از ايشان عدد قاريان فزونى گرفت و در سرزمينهاى مختلف پخش شدند و گروهى پس از گروه ديگر در پى ايشان آمدند و طبقاتشان شناخته شد و هر گروه به صفاتى متمايز گرديدند . جماعتى از ايشان تلاوتى را كه مشهور و متكى به
هامش
( 1 ) . محمد بن محمد بن محمد ، ابو القاسم ، محب الدين نويرى ( 801 - 857 ه . ق ) فقيه مالكى ، عالم قرائت ، از آثار اوست : شرح المقدمات الكافية فى النحو و الصرف و العروض و القافية ، منظومة فى القراءات الثلاث الزائدة على السبع ، شرح طيبة النشر فى القراءات العشر . ( الأعلام زركلى ، 7 : 47 )