شرايط مختلفى كه طى آنها احاديث نبوى بيان شده بر ما روشن است ، اما علىرغم اين اختلاف تفاوتى در اسلوب سخن رسول خدا ( ص ) ملاحظه نمىشود . همهء سخنان آن حضرت همطراز است و از نظر سبك و اسلوب اگر نگوييم برتر از اسلوب بيانى انسانى حد اقل جزو عالىترين شيوههاى بيانى بشرى است . كمتر مىتوان ميان احاديث مختلف پيامبر ( ص ) از نظر سبك گفتار اختلافى نمايان ملاحظه كرد . ميان آنچه فىالبداهه بر زبانش جارى شده و آنچه محصول تفكر و مشورت بوده و آنچه به عنوان وحى غير قرآنى بر وى نازل شده و آنچه در برابر ديگران و اجتماع مردم از سر تأمل و دقتى ويژه بيان داشته است تفاوتى وجود ندارد .
بنا بر مطالبى كه تاكنون گفته شد ، اساليب قرآن و حديث كاملا از يكديگر تمايز دارند و مشتبه نمىشوند ، و هر كدام از سطح خاصى از ويژگىهاى بيانى و درجهاى از تفوق برخوردارند . تفاوت ميان اين دو همان تفاوتى است كه ميان مقام خالق و مخلوق وجود دارد . فرق ميان آنها فرق ميان جايگاه مولا و بنده است . قرآن از سطح خاص بلاغت و ويژگى منحصر به فرد بيانى برخوردار است به طورى كه هيچ مجالى براى مشتبه شدن و برابر انگاشتن خود با متون ديگر باقى نگذاشته است و كسى را ياراى معارضه با آن يا هم پرواز شدن با آن در آسمان بلاغت نيست . آنكه با او دشمنى ورزيد مغلوب گشت و آن كه با او به مبارزه درآمد به شكست آمد و آنكه با او به جنگ برخاست هزيمت نمود . در مقابل ، حديث شريف گرچه در آسمان فصاحت اوج گرفته و بر كلام عرب برترى يافته است ، ولى همواره در سرزمين عبوديت قرار دارد و آن را ياراى عروج به آسمان اعجاز نيست . سبك گفتار برخى از خواص صحابه بدان شبيه است و بيان آن با كلمات حكيمانه عرب نزديكى و قرابت زيادى دارد ؛ بر خلاف قرآن كه مانند آن كلامى نيست زيرا كلام كسى است كه مانند او كس نيست : « كلام الملوك ملوك الكلام . »
هامش
خويش را به جاى آر همچنان كه حج را به جاى آورى . » السنن الكبرى ، نسايى ، كتاب مناسك ، ح 29 و صحيح مسلم ، كتاب الحج باب 1 ، ح 8 .