جامعهشناسى بر همهء عالم پيشى جسته است به شدت شگفتزده خواهد شد و نمىتواند آنچه را به چشم مىبيند باور كند . ما به نوبه خود با استخراج اصول علمى از قرآن كريم در تبيين آنها خواهيم كوشيد تا براى جهانيان محقق شود كه قرآن همان گونه است كه نازلكنندهاش فرمود :
« . . . ما فَرَّطْنا فِي الْكِتابِ مِنْ شَيْءٍ . .
. » . « 1 » به اين ترتيب راز نهضت مسلمانان كه رهبرى علم و حكمت را در دورهاى از تاريخ براى ايشان به ارمغان آورد آشكار مىگردد . آنان اگر زندگى علمى خويش را به نحوى آغاز مىكردند كه هر امتى بدان آغاز مىكند ، نمىتوانستند بر جوامعى كه در اين راه قرنها از آنان پيشى گرفته بودند فايق آيند . اما چون با كسب نور و هدايت از اصول بلند قرآن حيات علمى خود را آغاز كردند ، در مدتى اندك به اوج و مرتبهاى رسيدند كه هيچ امتى در زمانهاى طولانى قادر به نيل بدان نيست . بر مسلمانان اين روزگار است كه اين حقيقت بزرگ را درك كنند و در اقتباس علم از جوامع غربى ، كتاب آسمانى خويش را چراغى فراروى خود قرار دهند تا به وسيلهء آن به مرحلهاى برسند كه گذشتگانشان در دورهء صدر رسيدند و آنچه را بشر در دورههاى اخير كسب كرده است بر آن بيفزايند .
وجه هشتم آيات عتاب
قرآن كريم در آيات بسيارى بعضى از خطاهاى حضرت رسول ( ص ) را در رأى و نظر ثبت كرده ؛ و به سبب خطاهاى مذكور گاه به لطف و محبت و گاه به عنف و شدت با آن حضرت عتاب كرده است . بىترديد عقل منصف با مشاهدهء چنين آياتى قاطعانه حكم مىكند كه قرآن تنها كلام خداوند است ؛ و اگر سخن محمد بود ، آن خطاها و اين سرزنشها را عليه خود در آن ثبت نمىكرد تا مردم نه تنها از آن مطلع شوند ، بلكه تا روز قيامت به نيت تقرب به خداوند آن را تلاوت كند .
خطاى در اجتهاد گناه نيست
در اينجا لازم است متذكر شويم كه خطاهاى مذكور معصيت و گناه به شمار نمىآيند تا عصمت حضرت رسول ( ص ) مخدوش گردد ؛ بلكه اين موارد ، مجرد خطا و اشتباه است ،
هامش
( 1 ) . « . . . در كتاب هيچچيزى را فروگذار نكردهايم . . . » ( انعام : 38 )