است ، و حميّت باعث لجاجت عظيم و گناهان شنيع مىشود ، و كينه سبب طول عداوت و قطع رحم و شفقت و شدّت قهر و سطوت مىباشد ، و ريا از همه مكرى بدتر است و بسيار مخفى مىباشد ، و از همه دورغها بدتر است ، و لجاجت زود آدمى را در خصومت عاجز مىكند ، و حجّت را قطع مىنمايد .
پرسد : كدام يك از مكرهاى شيطان در هلاك كردن تمامتر و تأثيرش بيشتر است ؟ گفت : آنكه بهسبب شهوتهاى نفسانى بر مردم مشتبه كند نيك و بد و ثواب و عقاب و عواقب امور ناشايست را .
پرسيد : حقتعالى چه قوّت به آدمى كرامت فرموده است كه به آن تواند غالب شد بر اين صفات ذميمه و اعمال قبيحه و خواهشهاى هلاككننده ؟ گفت : آن قوّت عقل و علم است ، و عمل كردن به هر دو ، و صبر كردن نفس بر ترك خواهشهاى خود ، و امّيد داشتن بر ثوابهائى كه در شرع وارد شده است ، و بسيار ياد كردن فناى دنيا و نزديكى مرگ ، و پيوسته در حذر بودن كه بهسبب امور فانى دنيا امور باقى آخرت از اين كس فوت نشود ، و عبرت گرفتن از عاقبتهاى بدى كه بر امور گذشتهء دنيا مترتّب شده ، و خود را بر آداب و سنن اهل عقل داشتن ، و نفس را از عادتهاى بد بازداشتن ، و به عبادتهاى نيك و خلقهاى حسن عادت فرمودن ، و طول امل را از خود دور كردن ، و صبر بر شدايد نمودن ، و بهقدر كفاف از روزى قانع شدن ، و به قضاهاى الهى راضى بودن ، و تفكّر در شدّت عقوبات آخرت ، و تسلّى دادن خود بر چيزهائى كه در دنيا از آدمى فوت مىشود ، و ترك ارتكاب امورى كه به اتمام نمىرسد ، و بينا شدن به امورى كه بازگشت او به آنهاست از امور آخرت ، و راه سعادت را بر راه ضلالت اختيار نمودن ، و به يقين دانستن كه بر كار خير و شر ثواب و عقاب هست ، و دانستن حقوق الهى و خلق ، و نيكخواه مردم بودن ، و نفس را از متابعت هوا و شهوتها نگاه داشتن ، و كارها را از روى فكر و تدبير كردن ، كه اگر
عين الحيات ( فارسى ) — صفحة 565
مساهمون: العلامة المجلسي
ص٥٦٥