خلق ناپسنديده حاصل شود واز اين جاست كه گفتهاند :
نظم
توسط إذا ما شئت أمراً فإنّه * كلا طرفي قصد الأمور ذميم
وما طرفين أجناس أربعة را بيان كنيم تا هم مقياسى بوَد در استعلام أطراف أنواع ونيز از اطناب مملّ « 1 » محفوظ مانَد .
امّا عفّت را طرف افراطش « شَره » بوَد وآن ، ولوع بوَد بر لذّات زيادت از مقدارِ واجب ، وطرف تفريطش خُمود « 2 » بوَد وآن ، سكون است از حركت در طلب لذّات ضروري كه شرع وعقل در اقدام بر آن ، رخصت داده باشد ، از روى ايثار ، نه از راه نقصان خلقت .
وامّا شجاعت را طرفِ افراطش تهوّر « 3 » بوَد « 4 » وآن ، اقدام بوَد بر آنچه اقدام كردن بر آن ، جميل نبوَد وطرف تفريطش جُبْن بوَد وآن ، حذر كردن بود از چيزى كه حذر از آن ، محمود نبوَد .
اما حكمت را طرف افراطش سَفَه بوَد وآن ، استعمال قوّت « 5 » فكرى بوَد در آنچه واجب نبوَد يا زيادت « 6 » بر مقدارِ واجب وبعضي آن را « گربزى » « 7 » خوانند وطرف تفريطش بُله بوَد وآن ، تعطيل اين قوّت « 8 » بود از روى أرادت ، نه از خلقت .
امّا عدالت را طرفِ افراطش ظلم بوَد وآن ، تحصيل وجوه معانىاش « 9 » بوَد از وجوه ذميمه وطرف تفريطش انظلام بوَد وآن ، تمكين دادن طالب أسباب معاش بوَد از غصب « 10 » ونهب وانقياد نمودن در فرا گرفتن آن ، بىاستحقاق ؛ بلكه به طريق مذلّت وسبب آن كه وجوه توصّل به أموال واقوات وغير آن ، بسيار است .
هامش
( 1 ) . ف : أطراف محل .
( 2 ) . ف : خود .
( 3 ) . در « م » ناخوانا ، ف : ظهور .
( 4 ) . م : - بود .
( 5 ) . ف : قوه .
( 6 ) . ف : زيادة .
( 7 ) . ف : كزبزى .
( 8 ) . ف : قوه .
( 9 ) . ف : معاش .
( 10 ) . ف : غضب .