حضرت استاد علّامه عسكرى جمع شده است ، وقتى كه در بغداد مدارس اسلامى را تأسيس نمودند مدارس ايشان جزء بهترين مدارسِ بغداد محسوب مىشد و در كنار آن به كارهاى فرهنگى و سياسى و اجتماعى مشغول بود و در عين حال تأليفات با ارزشى ( كه برخى تحقيقات نوين و بى سابقهاى بود ) داشتند .
حضرت آيت اللّه العظمى خوئى رحمهالله پس از چاپ كتاب تحقيقى « خمسون و مائة صحابى مختلق » از كارهاى علمى حضرت استاد شگفتزده شده و فرمودند :
« من تعجب مىكنم كه ايشان با اين همه كار چگونه كار علمى هم انجام مىدهد » . « 1 »
فعاليّتهاى فرهنگى و اجتماعى و سياسى حضرت استاد عبارتند از :
1 . تأسيس مدارس و مراكز فرهنگى
يكى از مهمترين كارهاى حضرت علّامه در عراق تأسيس مدارس بوده كه از دبستان تا دبيرستان به صورت دخترانه و پسرانه در دو مقطع شبانه و روزانه و حتى مدارس بزرگسالان و كودكستان ايجاد شده بود . ايشان علت تأسيس مدارس را اين گونه بيان كردند :
« ضمن مطالعاتم متوجه شدم كه در وزارت معارف ( آموزش و پرورش ) ايران و سوريه و لبنان مستشار فرانسوى وجود دارد و در عراق و مصر مستشار انگليسى ، وضعيتِ مدارس در عراق مشكل ، داشت يك دانشآموز عراقى وقتى كه از اين مدارس فارغ التحصيل مىشد جز اينكه كارمند دولت بشود كار ديگرى نمىتوانست انجام بدهد ، لذا نام اين مدارس را « معامل التحضير الموظفين » ( كارخانه كارمندپرورى ) گذاشتم . يكى از كارهائى كه مثلًا در اين مدارس انجام مىشد اين بود : به جاى اينكه مثلًا شعرا و نويسندگان عرب را معرفى كنند شعرا و نويسندگان انگليسى را معرفى مىكردند . اين مسأله مرا تكان داد ، فكر كردم كه بايد در مقابل اين مدارس ، مدرسه تأسيس كنم » . « 2 »
هامش
( 1 ) . از افادات شفاهى حضرت علّامه به نويسنده .
( 2 ) . مصاحبه با حضرت علّامه در برنامه ديدار با فرزانگان سال 1380 ه . ش .