حضرت استاد پس از مطالعات گوناگون و با فكر و انديشه ، به مشكلات و نقطه ضعفهاى موجود در كشورهاى جهان سوم پى برد و « شايد استاد اولين متفكّر اسلامى باشد كه در آن زمان به حقيقت روش تعليم و تربيت مستشاران اروپايى كه براى مراكز آموزش و پرورش كشورهاى شرق طراحى شده بود ، پى برد و تحقيقات و مطالعات عميقى در اين باره انجام داد و در اين راه به يكى از علل عقب ماندگى شرق دست يافت » . « 1 »
با به دست آوردن علل عقب ماندگى در شرق ، دغدغهاى در ايشان ايجاد شد تا دست به يك تحول عظيم در عرصههاى فرهنگى ، سياسى ، اجتماعى بزند تا پاسخى بر استعمارگران باشد .
ايشان با تأسيس مؤسسات آموزشى ، فرهنگى و اجتماعى و با همكارى تأسيس در حزب سياسى در برابر ظلم و استعمار به مبارزه پرداخت « 2 » و هيچ كدام از اين كارها و فعاليّتها مانع كارهاى علمى و تدريس و تحقيق و تأليفشان نشده است .
در ميان دانشمندان و انديشمندان حوزوى و غير حوزوى كمتر افرادى را سراغ داريم كه هم به كارهاى اجرايى و فعاليّتهاى سياسى و اجتماعى آن هم در بالاترين سطح ممكن سرگرم باشند و در عين حال از مسائل علمى و تدريس و تبليغ و تأليف غافل نباشند ، اغلب كسانى كه در عرصه تدريس و تأليف مشغولند از كارهاى فرهنگى و سياسى باز مىمانند و اگر به كارهاى سياسى و اجرايى مشغول باشند ديگر فرصت تحقيق و تأليف اساسى را ندارند ؛ امّا اين ويژگى در
هامش
( 1 ) . دانشمندان خود را بهتر بشناسيم ، فصلنامه تعليم و تربيت ، نشريه داخلى ، شماره 1 ، 1378 ه . ش .
( 2 ) . مرحوم علّامه در اينجا حاشيهاى زدند كه « دو عالم بزرگوار سيّد شرف الدين و سيّد محسن امين نيز به اين نتيجه رسيده بودند و شايد فرق در گستردگى مؤسسات اينجانب بوده است » .