نكته هفتم : اگر بخواهيم در يك كلام نگاه موحد را از مشرك نسبت به دخالت اسباب و وسايل در امور هستى نشان دهيم ، كلام حضرت ابراهيم كه پرچمدار توحيد و الگوى موحدان است ، هدايتگر ماست .
ارزيابى و شرح : جان كلام در تفاوت اساسى ديدگاه موحد با مشرك در اين كلام از حضرت ابراهيم است كه به آزر خطاب مىكند و مىفرمايد :
« . . . لَأَسْتَغْفِرَنَّ لَكَ وَ ما أَمْلِكُ لَكَ مِنَ اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ . . . . »
( ممتحنه / 4 ) « همانا براى تو از خدا طلب مغفرت خواهم كرد و من مالك هيچ چيزى براى تو از ناحيهء خدا نيستم »
در اين جا ابراهيم مىفرمايد : من براى تو استغفار مىكنم يعنى : براى تو واسطه مىشوم اما بر اين نكته تأكيد مىكند كه :
« ما أَمْلِكُ لَكَ مِنَ اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ
، من هيچ چيز را از خدا مالك نيستم » « 1 » همه چيز از اوست و باذن اوست ( اگر خدا بخواهد استغفار من را مىپذيرد وإلّا هيچ راهى نيست ) . دقيقاً اين نقطهى فارق بين
هامش
( 1 ) - شبيه به اين ديدگاه از ساير انبيا و موحدان ناب در آيات قرآن به چشم مىخورد ، مانند اين سخن از حضرت يعقوب عليه السّلام كه چون به فرزندان خود فرمود :« وَ قالَ يا بَنِىَّ لا تَدْخُلُوا مِنْ بابٍ واحِدٍ وَ ادْخُلُوا مِنْ أَبْوابٍ مُتَفَرِّقَةٍ . . . . . »در پى آن از ژرفاى ديدگاه توحيدى خود پرده برداشت و فرمود :« وَ ما أُغْنِي عَنْكُمْ مِنَ اللَّهِ مِنْ شَيْءٍ إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ . . . . »( يوسف / 67 ) ؛ « و من بىنياز كنند شما از [ خواست ] خداوند نيستيم . فرمان [ نافذ ] جز براى خداوند نيست . »