مناط ترتب
معيارهاى تحقق ترتّب در بحث تزاحم كسانى كه به ترتب اعتقاد دارند ، مناط ترتب را وجود دو امر مىدانند كه در يك زمان متوجه مكلف گرديده و مكلف از انجام هر دو در يك زمان عاجز است و يكى از دو امر مهمتر از ديگرى و داراى رتبهاى بالاتر است ؛ به اين بيان كه امر به اهم مطلق است ، ولى امر به مهم ، مشروط به عصيان يا عزم بر عصيان امر اهم مىباشد . در اين موارد ترتب تحقق پيدا مىكند .
خمينى ، روح الله ، تهذيب الاصول ، ج 1 ، ص 315 .
نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 1 ، ص 295 .
سبحانى تبريزى ، جعفر ، المحصول فى علم الاصول ، ج 2 ، ص 34 .
مناط حجيت امارات
ملاك شرعى اعتبار أمارات مراد از مناط حجيت امارات ، همان ميزان و پشتوانه حجيت امارات است .
توضيح :
از نظر اسلام حكم اولى هر مكلفى آن است كه به وظايف و تكاليفى كه متوجه او است ، يقين پيدا كند ، و حق ندارد به گمان اعتماد نمايد .
آياتى از قرآن ، پيروى از ظن بما هو ظن صرفنظر از وجود دليل قاطع بر اعتبار آن را ممنوع دانسته است : «
إِنَّ الظَّنَّ لا يُغْنِي مِنَ الْحَقِّ شَيْئاً
» . « 1 » بنابراين ، اصل اولى ، حرمت عمل به ظن است ، اما برخى از ظنها از اين قاعده مستثنا مىباشد و آن ظنهايى است كه دليل قاطع بر اعتبار آنها اقامه شده است ، مانند : ظن حاصل از خبر واحد ثقه . پس مناط حجيت امارات ، علم است ؛ يعنى هر اماره ظنىاى كه دليل قطعى بر حجيت آن اقامه شده باشد ، حجت است ، و امارات هرچند خود علمآور نمىباشد ، اما علمى است ؛ يعنى منسوب به علم مىباشد ، و اين مناط حجيت آنها است .
محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 3 ، ص ( 26 - 24 ) .
مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 69 .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 2 ، ص ( 23 - 22 ) .
سبحانى تبريزى ، جعفر ، الموجز فى اصول الفقه ، ص 266 .
مناط مفهوم شرط
ر . ك : شرايط مفهوم شرط
مناط مقدميت
ر . ك : ملاك مقدميت
مناقضه
ر . ك : نقض علت
مناهى تحريمى
ر . ك : حرام
مناهى تنزيهى
ر . ك : مكروه
منتهاى تخصيص
ر . ك : حد تخصيص
منجّزيت علم
ر . ك : منجّزيت قطع
منجّزيت علم اجمالى
ر . ك : تنجيز علم اجمالى
منجّزيت قطع
سببيت قطع در تنجّز تكليف شرعى منجّزيت قطع ، مقابل معذّريت قطع و از لوازم قطع بوده و به معناى قطعيت يافتن تكليف در حق مكلف ، به سبب قطع است .
منجّزيت در جايى است كه آخرين مرحله از مراحل توجه تكليف به مكلف ( اقتضا ، انشا ، فعليت و تنجز ) كامل مىشود ، و اين امر ، سبب قطع عذر مكلف مىگردد ، زيرا تكليف در حق او مسلّم شده و قطع او با واقع نيز مطابق مىباشد ، بنابراين هيچگونه عذرى در ترك تكليف و مخالفت با قطع ندارد و چنانچه با آن مخالفت نمايد ، سزاوار عقوبت است .
مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 2 ، ص 230 .
اصفهانى ، محمد حسين ، نهاية الدراية فى شرح الكفاية ، ج 2 ، ص 1 .
صدر ، محمد باقر ، دروس فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 172 .
فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 4 ، ص 171 .
مندوب
ر . ك : مستحب
مندوب اصلى
ر . ك : مستحب اصلى
مندوب تبعى
ر . ك : مستحب تبعى
مندوب زائد
ر . ك : مستحب
مندوب غيرى
ر . ك : مستحب غيرى
مندوب مشروط
ر . ك : مستحب مشروط
مندوب مشروع
ر . ك : مستحب
مندوب مطلق
ر . ك : مستحب مطلق
هامش
( 1 ) . يونس ( 10 ) ، آيه 36 .