قدر متيقن خارجى
مصاديق خارجى مشمول حكم بهطور يقينى در بحث اطلاق ، از دو نوع قدر متيقن سخن به ميان مىآيد :
1 . قدر متيقن خارجى ؛
2 . قدر متيقن در مقام تخاطب .
منظور از قدر متيقن خارجى ، مصاديقى است كه به يقين ، حكم شامل آنها مىشود ، مانند آنكه شارع بگويد : « قلد المجتهد » ، كه قدر متيقن آن ، وجوب تقليد از مجتهد اعلم است ، هرچند دليل اطلاق دارد و مىتوان به آن تمسك نموده و تقليد از مجتهد غير اعلم را نيز جايز دانست . بنابراين ، وجود قدر متيقن خارجى ، مانع از تمسك به اطلاق نمىگردد .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 180 .
آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 287 .
صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 3 ، ص 417 .
فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 3 ، ص ( 551 - 550 ) .
فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 9 ، ص 95 .
محمدى ، على ، شرح اصول فقه ، ج 1 ، ص 426 .
قدر متيقن در مقام تخاطب
مصداق يقينى مشمول حكم در مقام محاوره در بحث اطلاق ، از دو نوع قدر متيقن سخن به ميان مىآيد :
1 . قدر متيقن در مقام تخاطب ؛ 2 . قدر متيقن خارجى .
قدر متيقن در مقام تخاطب ، آن است كه مخاطب و متكلم درباره مصداق معينى سخن بگويند و بعد از مدتى ، متكلم به طور مطلق به ماهيتى كه شامل آن مصداق هم مىگردد امر كند ؛ براى مثال ، مثلا مولا با عبد خود درباره فوايد گوشت گوسفند گفتوگو مىكند ، آنگاه به وى امر مىكند : « اشتر اللحم » ؛ در اينجا اگرچه كلام او مطلق است ، ولى قدر متيقن در مقام محاوره و تخاطب ، همان گوشت گوسفند است .
و يا مانند آنكه مولا با عبد خود درباره ثواب آزاد كردن بنده مؤمن سخن گفته و بعد از مدتى مىگويد : « اعتق رقبة » ، كه گرچه كلام او اطلاق دارد و شامل مطلق عبد چه مؤمن و چه كافر مىشود ، اما قدر متيقن در مقام تخاطب ، عتق رقبه مؤمن است .
نكته :
به نظر مرحوم « آخوند خراسانى » يكى از مقدمات حكمت ، عدم وجود قدر متيقن در مقام تخاطب است . « 1 »
ولايى ، عيسى ، فرهنگ تشريحى اصطلاحات اصول ، ص 335 .
صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 3 ، ص 417 .
مشكينى ، على ، اصطلاحات الاصول ، ص 249 .
محمدى ، ابو الحسن ، مبانى استنباط حقوق اسلامى يا اصول فقه ، ص 130 .
فيض ، على رضا ، مبادى فقه و اصول ، ص 251 .
فاضل لنكرانى ، محمد ، كفاية الاصول ، ج 3 ، ص ( 551 - 550 ) .
فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 9 ، ص 95 .
قدر متيقن در مقام محاوره
ر . ك : قدر متيقن در مقام تخاطب
قدر مشترك
ر . ك : علت ( قياس )
قرآن
ر . ك : كتاب
قرائن
ر . ك : قرينه
قرائن ارتكازى
ر . ك : قرينه ارتكازى
قرائن تقابل
ر . ك : قرينه تقابل
قرائن حسى
ر . ك : قرينه حسى
قرائن خارجى
ر . ك : قرينه خارجى
قرائن داخلى
ر . ك : قرينه داخلى
قرائن شخصى
ر . ك : قرينه شخصى
قرائن شرعى
ر . ك : قرينه شرعى
قرائن صارفه
ر . ك : قرينه صارفه
قرائن ظنى
ر . ك : قرينه ظنى
قرائن ظنى معتبر
ر . ك : قرينه ظنى معتبر
قرائن عدمى
ر . ك : قرينه عدمى
قرائن عرفى
ر . ك : قرينه عرفى
قرائن عقلى
ر . ك : قرينه عقلى
قرائن غير لفظى
ر . ك : قرينه غير لفظى
هامش
( 1 ) . آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 287 .