اعتبار شهرت روايى
ر . ك : حجيت شهرت روايى
اعتبار ظواهر الفاظ
ر . ك : حجيت ظواهر
اعتبار عرف
ر . ك : حجيت عرف
اعتبار فتح ذرايع
ر . ك : حجيت فتح ذرايع
اعتبار قول لغوى
ر . ك : حجيت قول لغوى
اعتبار مذهب صحابى
ر . ك : حجيت مذهب صحابى
اعتبار مصالح مرسله
ر . ك : حجيت مصالح مرسله
اعدليت راوى
عادلتر بودن راوى ؛ عامل ترجيح روايت ، هنگام تعارض اعدليت راوى ، به اين معنا است كه راوى يك حديث ، عدالت بيشترى نسبت به راوى حديث ديگر داشته باشد .
يكى از مرجحات منصوص ، اعدليت راوى است ؛ به اين معنا كه اگر راوى دو روايت معارض هر دو عادل بودند ، به روايتى عمل مىشود كه راوى آن عادلتر است .
در مقبولة « عمر بن حنظلة » آمده است :
« الحكم ما حكم به اعدلهما و افقههما و اصدقهما في الحديث و اورعهما و لا يلتفت الى ما يحكم به الآخر » . « 1 »
آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص 503 .
جزايرى ، محمد جعفر ، منتهى الدراية فى توضيح الكفاية ، ج 8 ، ص 126 .
حكيم ، محمد سعيد ، المحكم فى اصول الفقه ، ج 6 ، ص 174 .
مجاهد ، محمد بن على ، مفاتيح الاصول ، ص 690 .
صاحب معالم ، حسن بن زين الدين ، معالم الدين و ملاذ المجتهدين ، ص 200 .
مدير شانهچى ، كاظم ، دراية الحديث ، ص 134 و 108 .
مامقانى ، عبد اللّه بن محمد حسن ، مقباس الهداية ، ج 2 ، ص 63 .
اعلام
اسم معرفه وضع شده براى شخص يا جنس معيّن اعلام ، جمع علم و علم از اقسام معرفه و به معناى اسمى است كه وضع شده تا بر معناى معينى دلالت كند ، چه اين معناى معين ، شخص باشد ، مثل : « زيد و عمرو » كه علم شخصاند و چه جنس باشد ، مثل : « اسامه » كه علم جنس است .
مشهور اصوليون معتقدند در اعلام ، وضع ، خاص و موضوع له نيز خاص است .
تهانوى ، محمد اعلى بن على ، كشاف اصطلاحات الفنون و العلوم ، ج 2 ، ص 1048 .
علامه حلى ، حسن بن يوسف ، مبادى الوصول الى علم الاصول ، ص 60 .
نائينى ، محمد حسين ، فوائد الاصول ، ج 1 ، 2 ، ص 303 .
حيدر ، محمد صنقور على ، المعجم الاصولى ، ص 775 .
اعلام اجناس
ر . ك : علم جنس
اعلميت راوى
عالمتر بودن راوى ؛ عامل ترجيح روايت ، هنگام تعارض اعلميت راوى به اين معنا است كه راوى حديث در فهم علوم مربوط به حديث ، داناتر از راوى حديث ديگر مىباشد .
نكته :
از امورى كه نزد اصوليون ، سبب ترجيح يك روايت مىشود ، اعلميت راوى يك روايت نسبت به راوى روايت معارض است .
مجاهد ، محمد بن على ، مفاتيح الاصول ، ص 690 .
اعمّى ( صحيح و اعم )
قائل به عموميت الفاظ معاملات و عبادات براى مصاديق تامّ و ناقص اعمى ، كه مقابل صحيحى است ، به شخص يا اشخاصى گفته مىشود كه اعتقاد دارند الفاظ عبادات و معاملات ، هم براى عبادات و معاملات داراى اجزا و شرايط كامل وضع شده است و هم براى عبادات و معاملات داراى اجزا و شرايط ناقص ، مانند : لفظ « صلاة و بيع » كه براى دلالت بر نماز و معامله صحيح و فاسد وضع شدهاند .
اعمى براى ادعاى خود به روايات « لا تعاد » ، « بنى الاسلام على الخمس » و « دعى الصلاة » و صحت نذر در عبادات مكروه ، استدلال نموده است ، كه به همه آنها اشكال شده است .
فاضل لنكرانى ، محمد ، سيرى كامل در اصول فقه ، ج 2 ، ص ( 318 - 268 ) .
آخوند خراسانى ، محمد كاظم بن حسين ، كفاية الاصول ، ص ( 48 - 38 ) .
مكارم شيرازى ، ناصر ، انوار الاصول ، ج 1 ، ص 95 .
نائينى ، محمد حسين ، اجود التقريرات ، ج 1 ، ص ( 47 - 34 ) .
مظفر ، محمد رضا ، اصول الفقه ، ج 1 ، ص 44 .
صدر ، محمد باقر ، بحوث فى علم الاصول ، ج 1 ، ص 202 .
اعمّى ( مشتق )
قائل به وضع مشتق براى ذات متلبّس به مبدأ اشتقاق در گذشته و حال اعمى ( مشتق ) ، مقابل اخصى بوده و به آن عالم اصولى گفته
هامش
( 1 ) . كلينى ، محمد بن يعقوب ، اصول كافى ، ج 1 ، ص 68 .