دارم آيا با همين مقدار پوشيدن محقق شده است يا خير ؟
اما تكليف در شبهه بدويه : آنچه بين علما شهرت دارد ، اين است كه در شبهه بدويه برائت جارى مىگردد . اما اخباريها در شبهه بدويه وجوبيه قائل به برائت ، و در تحريميه قائل به احتياط هستند « 1 » .
شبهه حكمى و موضوعى
شكوكى كه مجراى اصول عمليه قرار مىگيرند گاه به شبهه حكمى و گاه به شبهه موضوعى بخش شدهاند .
شبههء حكمى : شك متعلق به حكم شرعى است ، منشا اين شك ، نبودن دليل يا اجمال دليل ، و يا تعارض دو دليل است .
شبههء موضوعى : و آن شك متعلق به موضوعى ، يا شك در حكم جزئى است در صورتى كه منشا آن اشتباه امور خارجى باشد .
اين شبهه در صورتى بر طرف مىشود كه در امور خارجى بررسى شود ، مثلا هرگاه شك كنيم كه اين مايع ، شراب است ، يا سركه ، يا شك كنيم كه اين خمره آيا به سركه منقلب شده است يا نه ؟ اينها همه موارد شبهه موضوعى است .
شبهه محصوره ، شبههء غير محصوره
شبههء محصوره و غير محصوره غالبا بر شبهات واقع در اطراف علم اجمالى گفته مىشود مثلا هرگاه اجمالا بدانيم يكى از اين چند ظرف نجس است در اينجا يك علم اجمالى داريم و چندين شك تفصيلى ، به شمارهء اطراف علم اجمالى ، ( يعنى در مثال مذكور به شمارهء آن ظرفها ) كه احتمال نجاست يكايك آنها وجود دارد ، و در هريك از آنها تفصيلا شك داريم كه آيا پاك است يا نجس ؟
هامش
( 1 ) . فرهنگ تشريعى اصطلاحات اصول ص 220 .