( د )
دلالت
دلالت رابطهء علمى بين دو شىء است بهطورىكه علم بر يكى از آنها سبب انتقال ذهنى نسبت بر ديگرى گردد . معلوم اول را دال و معلوم دوم را مدلول گويند و كارى را كه دال انجام داده است دلالت نامند .
دلالت اشاره
در دلالت اشاره نه اصل دلالت مقصود متكلم است به قصد استعمالى و نه صحت يا صدق كلام متوقف برآن است لكن اين دلالت به حكم عقل و با دقت عقلى از كلام فهميده مىشود ، به عبارت ديگر مدلول دلالت اشاره ، لازمه مدلول كلام است بر لزوم غير بيّن كه محتاج به استدلال است يا لزوم بيّن بالمعنى اعم كه محتاج به تصورات سهگانه است مثل مقدمه واجب : مثلا خدا در يك طرف آيه فرمود و
« حَمْلُهُ وَ فِصالُهُ ثَلاثُونَ شَهْراً »
« 1 » و در آيه ديگر فرموده :
« يُرْضِعْنَ أَوْلادَهُنَّ حَوْلَيْنِ كامِلَيْنِ »
« 2 » اين دو آيه را كنار هم مىگذاريم و 24 ماه را از 30 ماه كم مىكنيم 6 ماه باقى مىماند و به اين وسيله مىفهميم كه اقل مدت حمل 6 ماه است .
هامش
( 1 ) . احقاف - آيه 15 .
( 2 ) . بقره آيه 233 .