مقتضيات حيواندارى است ولى فرض نيست ، هرچند از ناحيهى شارع مقدّس نيز برآن تأكيد شده است . « 1 »
وحدت مطلوب و تعدّد مطلوب « 2 »
هرگاه مولا انجام فعل واجب يا مستحبّ مقيّد به قيد يا محدود به وقت معيّنى را از بنده طلب كند ، در مقام ثبوت ، طلب مولا از دو حال خارج نيست :
1 - مولا غرض واحدى داشته باشد كه عبارت است از انجام فعل مقيّد و محدود به گونهاى كه اگر آن فعل با آن قيد انجام شد ، مكلّف خواستهى مولا را انجام داده و اگر آن فعل را بدون آن قيد انجام داد و يا در آن زمان مشخص انجام نداد ، گويا اصلا امتثال تحقّق نيافته و غرض مولا حاصل نشده است . مثلا جواب سلام واجبى است مقيّد به فوريت عرفى . در اينجا يك مصلحت وجود دارد كه بر جواب مقيّد به فوريت عرفى مترتّب مىشود و در صورتى كه فوريت عرفى رعايت نشود ، آن مصلحت واحد از بين مىرود . اين قبيل تعلّق حكم و غرض به فعل با اين خصوصيت را « وحدت مطلوب » مىنامند .
2 - ولى گاهى مولا دو غرض دارد و دو مصلحت وجود دارد كه يك غرض بر ذات فعل مترتّب است و غرض و مصلحت ديگر بر قيد يا وقت معيّن آن ، يا اينكه يك مصلحت وجود دارد كه داراى مرتبهى كامل و غير كامل است كه مرتبهى كامل آن مصلحت بر فعل مقيّد و موقّت به وقت معيّن مترتّب مىشود و مرتبهى غير كامل و پايينتر آن بر فعل تنها و فاقد آن قيد يا وقت مخصوص مترتّب مىشود به گونهاى كه اگر مكلّف آن فعل را با آن قيد يا در زمان خواسته شده انجام داد ، يك مصلحت و
هامش
( 1 ) - اشراق لمعات الوضوء : 6 .
( 2 ) - اصطلاحات الاصول : 283 .