[ 22 ] و طاغيانى كه از حد خود تجاوز مىكنند ، و از آنچه سبب نزديك شدن ايشان به آتش است پرهيز نمىكنند ، زود باشد كه به آتشى باز گردند كه خود آن را با افعال خود فراهم آوردهاند .
لِلطَّاغِينَ مَآباً
- جاى بازگشت طغيانگران است . » شايد كلمه مآب اشاره به آن باشد كه خود سبب روشن شدن آتشى باشند كه به آن بازگشتهاند ، چه اين همان منزلى است كه خود بنا كردهاند و ميهنى است كه براى خود برگزيدهاند .
[ 23 ] چه مدت در اين آتش باقى خواهند ماند ؟
لابِثِينَ فِيها أَحْقاباً
- مدتها در آن درنگ خواهند كرد . » در روايات اهل بيت آمده است كه اين آيه به گناهكارانى اختصاص دارد كه مدتى از وقت را ، به اندازه متناسب با گناهان خويش ، در آتش مىگذرانند ، و بنا بر اين احقاب به معنى روزگارها يا سالهاى پياپى است .
/ 267 بعضى از مفسران گفتهاند كه : معنى آيه اين است كه آنان روزگارهاى متوالى را كه هرگز قطع نمىشود در دوزخ طى مىكنند ، و چون مدتى پايان يافت بى فاصله مدّت پس از آن آغاز مىشود . و گفتهاند كه : از آن روى به جاى سالها لفظ احقاب آمده كه در دلها هراس بيشترى بر مىانگيزد و بيشتر دلالت بر جاودانگى دارد ، و حقب دورترين چيز در نزد ايشان به شمار مىرفت و مىگفتند كه حقب مدتى برابر با هشتاد سال است . و چون سال سيصد و شصت و پنج روز است ، و يك روز در آخرت برابر با هزار سال از سالهاى دنيا است ، از اين راه به خوبى مىتوانى روزگارى را كه طاغيان در دوزخ به سر مىبرند تصور كنى .
در حديثى از رسول اللَّه - صلّى اللَّه عليه و آله - آمده است كه گفت :
« كسى كه به آتش دوزخ داخل شود ، از آن رهايى پيدا نمىكند مگر پس از آن كه احقابى در آن درنگ كند ، و حقب شصت و چند سال است ، و سال سيصد و شصت روز ، هر روز آن هزار سال از سالهاى محاسبه شما است ، پس هيچ كس در