مىگريزد كه به بدن او راه نيابند و سبب هلاك او نشوند ، پس چرا انسانى كه از سنتهاى عاجل اجتناب مىكند ، از سنتهاى آجل چنين نمىكند ، و چه فرقى ميان آتشى است كه امروز او را بسوزاند و آتشى كه فرداى قيامت چنين كند ، يا چه تفاوت است ميان مارى كه امروز او را بگزد ، و مارى كه با عمل خود او ساخته مىشود و در آخرت او را خواهد گزيد ، و ميان ميكروبى كه امروز در جسم او نفوذ كند و ميكروب ديگرى كه آن را در دنيا كشت مىكند تا در خانه حقيقى آخرت آن را بدرود ؟ ! سنتهاى خدا در دنيا يادآور نظاير آنها در آخرت است ، ولى آدمى به يكى ايمان مىآورد و ديگرى را فرو مىگذارد . چرا ؟
از آيات قرآن به صورت كلى ، و آيات اين سوره به شكل خاص ، چنان مفهوم مىشود كه جزاى روز نشور بر دو گونه است : نخست خود عملى است كه امروز مرتكب مىشود و به صورت جزا و مكافاتى درست و شايسته در آخرت براى او تجسم پيدا مىكند ، همچون آتشى است كه شخص در خانه خود روشن مىكند و سبب سوختن او مىشود ، يا درخت ميوهاى كه در زمين خود مىنشاند و از ميوههاى آن بهرهمند مىشود . گونه دوم پاداشى است كه پروردگار به فضل خود براى صالحان در بهشت مقدر كرده است / 266 و يك حسنه و كار نيك را ده چندان پاداش مىدهد . و آيهاى كه هم اكنون مىآيد ، اشارهاى به گونه اول است :
إِنَّ جَهَنَّمَ كانَتْ مِرْصاداً
- دوزخ گذرگاه است . » پس اين مركز كمين كردن و مرتع جزا در آخرت است . سنتى الاهى و نظامى مقدر شده است كه هر كس آن را تكذيب كند ، از آن رهايى نخواهد يافت .
امير المؤمنين على بن ابى طالب - عليه السلام - گفته است : « و اگر ( خدا ) ستمكار را مهلت داد ، از او نرسته است ، بلكه خدا بر گذرگاه او نشسته است ( تا در بندش آرد ) و چون استخوان گلوگير نايش را بفشارد » . « 8 »
هامش
( 8 ) - نهج البلاغة ، خ 97 .