آنان چشم به راه جزا نبودند و به همين سبب در بدكارى افراط ورزيدند ، به همان گونه كه هر تبهكارى كه درباره دادگرى انديشهاى ندارد ، به ارتكاب گناهان بزرگ مىپردازد .
إِنَّهُمْ كانُوا لا يَرْجُونَ حِساباً
- آنان در فكر رسيدگى به حساب آن روز نبودند . » [ 28 ] هنگامى كه فرستادگان خدا و دعوت كنندگان به دين او آنان را از حساب بيم مىدادند ، و آيات نشور در پى يكديگر نازل مىشد ، فرستادگان و دعوتكنندگان و آيات را تكذيب مىكردند .
وَ كَذَّبُوا بِآياتِنا كِذَّاباً
- و آيات ما را دروغ شمردند ، دروغ شمردنى ! » [ 29 ] آرى . حساب بر پا شد ، و اعمال و دمزدنها و لحظههاى زندگى و خيالات باطل ايشان به زيانشان در معرض محاسبه قرار گرفت .
وَ كُلَّ شَيْءٍ أَحْصَيْناهُ كِتاباً
- و هر چيز را در نامه اعمال برشمرديم و ثبت كرديم . » پس كتاب پروردگار ما هيچ خرد و كلان را فرو نمىگذارد مگر اين كه آن را ثبت مىكند .
/ 269 [ 30 ] و امروز روز جزا است كه پس از احصا و رسيدگى كامل داده مىشود .
فَذُوقُوا فَلَنْ نَزِيدَكُمْ إِلَّا عَذاباً
- پس بچشيد ، و براى شما افزون نكنيم مگر عذاب را . » اين پايانى ترسناك است ، و شناخت آدمى در دنيا نسبت به اين حقيقت كه عذاب جهنم نيز به همان گونه افزايش پيدا مىكند كه نعيم فردوس در حال افزايش است ، اين افزايش را مطابق حكمت و عادلانه مىداند ، بدان سبب كه آدمى با اختيار آزاد خود به اين عاقبت رسيده است .
به حق بايد گفت كه تصور اين حقيقت ما را بيشتر از جهنم بر حذر مىدارد و شوق افزونترى را نسبت به بهشت در ما برمىانگيزد ، و از پيامبر - صلى اللَّه عليه