ده نفر هر ماه مثلا ده هزار تومان در ميان مىگذارند و در هر ماه يك بار آنان به قيد قرعه مبلغ گرد آمده را كه در فرض مذكور صد هزار تومان مىشود برداشت مىكند . طبيعى است كه نفر اول مبلغ نود هزار تومان اين پول را از سايرين قرض گرفته و به هيچ كدام قرض نمىدهد و نفر دهم به همه قرض داده و از هيچكدام قرض نگرفته است . اما نفرات فيما بين كه هم قرض مىدهند و از نفرات بعدى خود قرض مىگيرند . در حقيقيت نفرات سوم تا دهم به نفر دوم مىگويند اگر به جمع ما بپيوندى و به نفر اول قرض بدهى ما نيز متعهد مىشويم كه در ماههاى بعد به تو قرض بدهيم و همچنين نفرات چهارم تا دهم به نفر سوم همين را مىگويند و هكذا .
سؤال : 23 - اگر تعداد افراد شركتكننده بقدرى زياد باشد كه احتمال نفر آخر شدن كه هيچ منفعتى نميبرد چنان كم شود كه مورد اعتناء نباشد آيا جايز است كسى قرض بدهد به شرط آنكه ديگران متعهد شوند بعدا به او قرض بدهند آيا مشمول « كل قرض يجر النفع » نمىشود ؟
جواب : آرى مشمول آن عموم مىباشد و اشكال دارد .
سؤال : 24 - اگر تعداد شركتكنندگان بقدرى باشد كه احتمال نفر آخر شدن عقلايى باشد آيا « كل قرض يجر النفس » شامل منفعت احتمالى مىشود ؟
جواب : نفع محتمل هم خود يك نفع حساب مىشود .
سؤال : 25 - آيا جايز است كسى بدون چنين شرطى فقط به قصد انجام كار خير در چنين جمعى كه چنين شرطى دارند وارد شود ؟
استفتائات ( 1382 ش ) ( فارسى ) — صفحة 79
مساهمون: الشيخ محمد علي الگرامي القمي
ص٧٩