جواب : 1 - گرچه در لغت به ديه ، عقل هم گفته مىشود و از اينجهت چه بسا تصور شود كه جنبهء بازدارنده و مجازات منظور باشد ليكن اولا در ادله باب ، هيچگاه عنوان عقل موضوع نيست و به علاوه اگر فرض شود ، منظور پيشگيرى است ، ظاهر ادله باب رعايت جهت خسارت هم منظور است نه خصوص مجازات و لذا در خطاء محض نيز جارى است و تفاوت زن و مرد حساب شده است و از نظر لغت و عرف هم حق مقتول و مجنى عليه حساب شده است با اين همه نمىتوان گفت ديه تأمينكنندهء همهء خسارتها بوده و كفايت مىكند بلكه طبق حسابرسى در زمان صدور و روايات به طور تقريب چنين بوده و بههرحال از مواردى كه زيان معتدبه بيشترى در كار باشد منصرف مىباشد .
2 - تأثيرى ندارد .
سؤال : 130 - در مورد قسامه بفرماييد :
آيا كسانى كه در زمان وقوع قتل نبوده يا غير بالغ بودهاند ( كودك يا مراهق ) اما هنگام اجراى قسام عاقل و بالغ شدهاند مىتوانند جهت اداى سوگند در اين مراسم شركت كنند ؟
جواب : مىتوانند شركت كنند ( هدف از قسامه ، رفع اتهام كذب ، و حصول اطمينان بيشتر در زمينهء لوث مىباشد ، ادله مطلق است و كلام فقهاء نيز . گرچه از نظر اعتبار عقلائى ، در مورد مجنون و طفل خصوصا غير مميز خيلى مشكل بل ممنوع است ليكن از نظر ادلهء فقهى اطلاق دليل ، حاكم است ، در مورد قسامه حتى مىتواند خود شخص متصدى شود ، بنابراين مسئله كاشفيت محض ، نيست ، گرچه مىتوان گفت شايد با
استفتائات ( 1382 ش ) ( فارسى ) — صفحة 264
مساهمون: الشيخ محمد علي الگرامي القمي
ص٢٦٤