شرح
اين دو راه براى جمع روايات ، مقابل هم نبوده ، و مىتوان هر دو را وجه توجيه و حمل دانست ؛ لذا ، امام راحل رحمه الله در تحرير الوسيله مىفرمايد : « ولو لم يتوقّع البرء أو رأى الحاكم المصلحة في التعجيل . . . » اگر انتظار بازيابى سلامت مجرم نمىرود و يا حاكم مصلحت را در تعجيل حدّ ديد ، مجموعهاى مركب از صد شمراخ خرما و يا غير آن تهيّه كنند و يك مرتبه به او بزنند .
كيفيّت ضرب شماريخ
نكتهاى كه بايد به آن توجّه كرد ، اين است كه بايستى عنوان « ضرب » صدق كند ؛ پس ، اگر آن قبضه را يك وجب بالا بياورد و بر بدن زانى بزند ، عنوان « ضرب » صادق نيست . به عبارت روشنتر ، اگر با يك تازيانه ، يا يك شاخته بر بدن مجرم زده شود ، هر چند كه از فاصله كم باشد ، عنوان « ضرب » محقّق مىگردد ؛ امّا اگر مجموعه و قبضه شد ، بايد به اندازهاى بين بدن زانى و قبضه فاصله باشد كه « ضرب » صدق كند ؛ بنابراين ، مجرّد اتّصال و برخورد با بدن ، كافى نيست . آيهى شريفه مىفرمايد : وَخُذْ بِيَدِكَ ضِغْثًا فَاضْرِبْ بّهِ « 1 » . نكتهى مهم ديگر ، آن كه در تحقّق ضرب لازم نيست تك تك تازيانهها ، يا شماريخ و شاخهها با بدن زانى برخورد كند ، چنين برخوردى به طور معمول محال است ؛ زيرا ، هنگامى كه يك قبضهى صدتايى درست شود ، تعدادى از تازيانهها و يا شاخهها در وسط و بالا قرار مىگيرد و فقط مقدارى كه در زير واقع مىشود با بدن زانى تماس پيدا كند . در نتيجه ، مقدارى كه لازم است ، اين است كه استناد ضرب به مجموعه باشد ؛ يعنى با اين مجموعه ، ضرب بر بدن مجرم محقّق گردد ؛ و ناراحتى حاصل از ضرب مسبب از مجموعه و قبضه باشد .ذكر چند فرع از صاحب جواهر رحمه الله
فرع اوّل : اگر امكان نداشت كه از صد تازيانه و يا شاخه ، يك قبضه درست شود ، آيا مىتوان قبضهى پنجاهتايى درست كرد و دوبار به بدن مجرم زد و يا با دو قبضهى پنجاه تايى يك بار به مجرم زد ؟هامش
( 1 ) . سورهى ص ، 44 .