و قيل - لان رحم امه حى به ، و قيل - لان اللَّه احياه من بين مسنين « 1 » فى حكم الولادة ، و قيل - لانه استشهد و الشّهداء احياء . پس چون فرشتگان او را بشارت دادند به فرزند گفت :
«
رَبِّ أَنَّى يَكُونُ لِي غُلامٌ »
و انا شيخ كبير لم يولد لى و انا شاب قوى
« وَ امْرَأَتِي عاقِرٌ »
لم تلد فى حال شبابها ؟ خداوندا مرا فرزند چون بود ؟ و من مردى پير بزاد در آمده و زن من نازاينده ؟ و در جوانى هرگز از ما هيچ فرزند نيامده ؟ اين سخن نه بر سبيل استنكار و استبعاد گفت كه وى از قدرت اللَّه تعالى بعيد ميداشت كه به پيرى فرزند تواند داد ! لكن بر سبيل تعجب و تعظيم قدرت اللَّه باز گفت . و از بس كه شادى بدل وى رسيده بود تعجيل كرد بشناخت كيفيت آن فرزند دادن ، و نشان و علامت آن در خواستن . و گفتهاند نيز كه سياق اين سخن بر وجه استفهام است نه بر وجه استنكار ، ميخواست تا بداند كه اين فرزند هم از اين زن عاقر خواهد بود ؟ بر هيأت پيرى ايشان خواهد بود ؟ يا ايشان را با حال جوانى بر دو فرزند دهد ؟ و قيل : لما سمع نداء جبرئيل بالبشارة وسوس اليه الشيطان انه ليس من اللَّه و انما هو من الشيطان . فذكر ذلك - دفعا للوسوسة . «
وَ قَدْ بَلَغْتُ مِنَ الْكِبَرِ عِتِيًّا »
اى - يبسا و انتهاء فى السن . يقال - عتا يعتو عتوا عتيا و عسى يعسو عسوا و عسيا - اذا يبس شيبا . و قيل - معناه «
بَلَغْتُ مِنَ الْكِبَرِ »
حالة جفّ الماء فى صلبى - قرأ حمزه و الكسائى و حفص عتيا بكسر العين و الباقون بالرفع و هما لغتان .
«
قالَ كَذلِكَ »
اى - قال جبريل كذلك انت و امرأتك شيخان كبير ان على هذه الحالة ترزقان الولد و لا تردّان الى حالة الشباب . جبريل ( ع ) گفت - اكنون چنين است كه شما را فرزند دهد در حال پيرى و ضعيفى چنين كه هستند « 2 » «
قالَ رَبُّكَ هُوَ عَلَيَّ هَيِّنٌ »
اى - اعطاء الولد على هذه الحالة منكما ، علىّ هيّن - سهل - لا يلحقنى فيه نصب و لا تعب و لا مشقة .
و قيل - تقديره «
كَذلِكَ قالَ رَبُّكَ »
يعنى كما قيل لك قال ربّك «
هُوَ عَلَيَّ هَيِّنٌ »
. يقال - هان يهون هونا فهو هاين و هيّن و هين .
و فى خبر : المؤمنون هيّنون ليّنون .
قرأ حمزه و الكسائى و قد خلقناك بالنون على الجمع و الباقون بالتاء على الوحده ، و المعنى واحد لان الفعل فيهما اللَّه عزّ و جلّ لانّه خالق كل شيء . يقول تعالى : «
وَ قَدْ خَلَقْتُكَ مِنْ قَبْلُ »
اى
هامش
( 1 ) - كذا فى النسختين
( 2 ) - كذا فى النسختين