كه يوسف را بدين هديه مخصوص كردن و حقّ ما بگذاشتن چه معنى دارد ؟ عمّه از شرم گفت : من بيعقوب دادم و يعقوب او را داده ، برادران از آنجا خشمگين و كينه ور برخاستند و كمر عداوت بربستند ، با يكديگر گفتند :
«
اقْتُلُوا يُوسُفَ أَوِ اطْرَحُوهُ »
اين گوينده شمعون بود بقول بعضى مفسّران و بيك قول دان ، و بيك قول روبيل ، «
أَوِ اطْرَحُوهُ أَرْضاً »
يعنى : ابعدوه عن ارض ابيه الى ارض بعيدة عنه ، و تقديره فى ارض ، بحذف الجار و تعدّى الفعل اليه ، «
يَخْلُ لَكُمْ وَجْهُ أَبِيكُمْ »
اى يصف مودته لكم و يقبل بكلّيته عليكم . اين هم آن وجه است كه جايها در قرآن ياد كرده :
« وَ أَقِيمُوا وُجُوهَكُمْ
،
وَجَّهْتُ وَجْهِيَ
فَأَقِمْ وَجْهَكَ
،
أَقِمْ وَجْهَكَ »
اين وجه دل است و نيّت و قصد درين موضعها «
وَ تَكُونُوا مِنْ بَعْدِهِ »
اى من بعد قتله او طرحه ، «
قَوْماً صالِحِينَ »
تقديره ، ثم توبوا لتكونوا قوما صالحين ، هيئوا التوبة قبل المعصية . و قيل صالحين تائبين ، مثل قوله :
« إِنْ تَكُونُوا صالِحِينَ فَإِنَّهُ كانَ لِلْأَوَّابِينَ غَفُوراً »
صالح درين آيت هم آن مصلح است كه جايهاى ديگر گفت :
« إِلَّا الَّذِينَ تابُوا وَ أَصْلَحُوا
-
فَمَنْ تابَ مِنْ بَعْدِ ظُلْمِهِ وَ أَصْلَحَ
-
إِلَّا الَّذِينَ تابُوا مِنْ بَعْدِ ذلِكَ وَ أَصْلَحُوا »
.
«
قالَ قائِلٌ مِنْهُمْ »
چون ايشان همّت قتل يوسف كردند گويندهاى از ميان ايشان گفت : «
لا تَقْتُلُوا يُوسُفَ »
، ميگويند روبيل بود برادر مهين بسنّ و از همه قوىتر برأى ، و گفتهاند يهودا بود كه از همه عاقلتر بود . مجاهد گفت شمعون بود ، «
لا تَقْتُلُوا يُوسُفَ »
فانّ القتل عظيم ، يوسف را مكشيد كه قتل كارى عظيم است و عاقبت آن وخيم ، «
وَ أَلْقُوهُ فِي غَيابَتِ الْجُبِّ »
و بر قراءت مدنى « فى غيابات الجب » غيابات جمع غيابة است ، و غيابة كران قعر چاه بود يا كنجى يا چون طاقى كه نگرنده از سر چاه آن را نبيند ، و در شواذ خواندهاند : « غيبة الجب » زير چاه است از سر تا زير كه از روندگان در هامون پنهان بود . قتاده گفت :
چاهى است معروف به بيت المقدس . كعب گفت ميان مدين و مصر است به اردنّ مقاتل گفت چاهى است بر سه فرسنگى منزل يعقوب چاهى تاريك وحش ، قعر آن