قَبْلِهِمْ
هم چنان كه اعداى انبياء كه پيش از قريش بودند [ پيغام اللَّه و اخبار غيب كه در نيافتند ] دروغ شمردند
فَانْظُرْ كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الظَّالِمِينَ
( 39 ) در نگر كه سرانجام ستمكاران چون بود .
وَ مِنْهُمْ مَنْ يُؤْمِنُ بِهِ
از ايشان كس هست كه به اين نامه گرويده است
وَ مِنْهُمْ مَنْ لا يُؤْمِنُ بِهِ
و هست از ايشان كس كه باز نگرويده است
وَ رَبُّكَ أَعْلَمُ بِالْمُفْسِدِينَ
( 40 ) و خداوند تو داناتر داناى است بمفسدان و تباه كاران .
وَ إِنْ كَذَّبُوكَ
و اگر ترا دروغ زن خوانند
فَقُلْ لِي عَمَلِي وَ لَكُمْ عَمَلُكُمْ
گوى كرد من مرا است و كرد شما شما را
أَنْتُمْ بَرِيئُونَ مِمَّا أَعْمَلُ
شما از آنچه من ميكنم بيزار
وَ أَنَا بَرِيءٌ مِمَّا تَعْمَلُونَ
( 41 ) و من از آنچه شما ميكنيد بيزار .
النوبة الثانية
قوله تعالى :
وَ يَوْمَ نَحْشُرُهُمْ جَمِيعاً
اى - الكفار و آلهتهم و جميعا نصب على الحال .
ميگويد : آن روز كه كافران و بت پرستان با معبودان خويش جمع كنيم و بهم آريم .
حشر در قرآن بر دو معنى است : يكى بمعنى جمع و نظير آن در سورة الفرقان است
وَ يَوْمَ يَحْشُرُهُمْ وَ ما يَعْبُدُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ
و در سورة الكهف
وَ حَشَرْناهُمْ
و در سورة التكوير
وَ إِذَا الْوُحُوشُ حُشِرَتْ
و در سورة النمل
حُشِرَ لِسُلَيْمانَ جُنُودُهُ
و در سورة ص
وَ الطَّيْرَ مَحْشُورَةً
و نظائر اين در قرآن فراوان است همه بمعنى جمع .
وجه ديگر حشر بمعنى سوق است چنان كه در سورة و الصافات گفت :
احْشُرُوا الَّذِينَ ظَلَمُوا وَ أَزْواجَهُمْ
اى - سوقوا الّذين اشركوا و قرناءهم الشّياطين بعد الحساب الى صراط الجحيم . و در بنى اسرائيل گفت :
وَ نَحْشُرُهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ عَلى وُجُوهِهِمْ
يعنى - نسوقهم على وجوههم الى النّار . و در سورة طه گفت :
وَ نَحْشُرُ الْمُجْرِمِينَ
اى - نسوق المجرمين يومئذ بعد الحساب الى جهنم زرقا .
قوله :
ثُمَّ نَقُولُ لِلَّذِينَ أَشْرَكُوا
يعنى عبدة الاوثان
مَكانَكُمْ
اين مكانكم در آن موضع است كه كسى سخنى در خواهد گرفت با كسى با كارى و در مفتتح كار و سخن خويش گويد : باش تا گويم . و عرب اين بر سبيل وعيد و تهديد گويد ، چنان كه عجم گويند :