وَ مِيثاقَهُ الَّذِي واثَقَكُمْ بِهِ إِذْ قُلْتُمْ سَمِعْنا وَ أَطَعْنا
- ياد داريد آن پيمان كه اللَّه با شما بست ، و شما گفتيد :
سَمِعْنا وَ أَطَعْنا
. مجاهد گفت : اين ميثاق آن عهد است كه ربّ العزة روز ميثاق بر فرزند آدم گرفت ، آن گه كه ايشان را از صلب آدم بيرون گرفت ، و همه بربوبيّت اللَّه اقرار دادند ، و سمعا و طاعة گفتند . امروز در سراى حكم هر كه بالغ شود و بر موجب آن اقرار عمل كند . و ايمان آرد مؤمن است و از اهل سعادت و نجات . و هر كه بعد از بلوغ ايمان نيارد و عمل نكند ، نقض آن عهد كرد ، و در شمار مؤمنان نيست . اما اطفال مشركان كه بلوغ نرسيدند . و زمان عمل درنيافتند ، از ابن عباس پرسيدند كه حال ايشان چيست ؟ گفت : ايشان بر ميثاق اولاند ، خداى داند كه عمل ايشان چه بودى اگر روزگار زندگانى دريافتندى ( 1 ) .
آن گه گفت :
وَ اتَّقُوا اللَّهَ
اين تهديد است بر نقض عهد ، ميگويد : بترسيد از خشم خدا ، و نقض عهد مكنيد ، و پس از آنكه بالغ شديد ايمان آريد ، و عمل كنيد .
إِنَّ اللَّهَ عَلِيمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ
و بحقيقت دانيد كه خداى آگاه است از آنچه در دل شماست از ايمان يا از شك يا از نفاق يا از وفاق . اين كلمتى جامع است ، هر چيز را كه در دل بود از سرّ ، يا درافتد از ظنّ ، يا برگذرد از خاطر ، خداى به همه داناست و از همه آگاه .
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ لِلَّهِ
- تقومون للَّه بكل حق يلزمكم القيام به .
ميگويد : اى شما كه مؤمنانيد قيام كنيد ، بر ايستادگى نمائيد خداى را بهر حقى كه شما را لازم آيد كه بدان قيام كنيد و بپاى ايستيد ، و گفتهاند :
كُونُوا قَوَّامِينَ لِلَّهِ
اى قوالين للَّه .
سخن كه گوئيد خداى را گوئيد ، و به حق گفتن حق را بپاى ايستيد .
شُهَداءَ بِالْقِسْطِ
- تشهدون بالعدل فى الغضب و الرضا و الفقر و الغنى و الشدة و الرخاء . گواهى كه دهيد بداد و راستى دهيد . نزديك را چون دور و دشمن را چون دوست ،
هامش
1 - نسخهء الف . دريافتنديد .