فى التوراة ، همانست كه در سورة الحجر گفت :
وَ قَضَيْنا إِلَيْهِ ذلِكَ الْأَمْرَ
اى اخبرنا لوطا ان دابر هؤلاء مقطوع مصبحين وجه سوم بمعنى فراغ است ، چنان كه گفت :
« فَإِذا قَضَيْتُمْ مَناسِكَكُمْ »
،
« فَإِذا قَضَيْتُمُ الصَّلاةَ »
،
« فَإِذا قُضِيَتِ الصَّلاةُ فَانْتَشِرُوا فِي الْأَرْضِ »
.
وجه چهارم بمعنى فعل است ، چنان كه گفت :
« فَاقْضِ ما أَنْتَ قاضٍ »
، اى افعل ما انت فاعل ،
« إِنَّما تَقْضِي هذِهِ الْحَياةَ الدُّنْيا »
اى انما تفعل في هذه الحياة الدنيا . همانست كه در سورة الانفال گفت :
لِيَقْضِيَ اللَّهُ أَمْراً كانَ مَفْعُولًا
. و در آل عمران و در سورة مريم گفت :
إِذا قَضى أَمْراً
اى اذا فعل امرا كان فى حكمه ان يفعله ،
فَإِنَّما يَقُولُ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ
. پنجم بمعنى انزالست ، چنان كه گفت :
يا مالِكُ لِيَقْضِ عَلَيْنا رَبُّكَ
اى لينزل علينا ربك الموت . همانست كه در سورة الملائكة گفت :
لا يُقْضى عَلَيْهِمْ فَيَمُوتُوا
اى لا ينزل عليهم الموت . ششم بمعنى وجوب است چنان كه در سورة هود گفت :
وَ قُضِيَ الْأَمْرُ وَ اسْتَوَتْ عَلَى الْجُودِيِّ
اى وجب العذاب فوقع بقوم نوح ، و در سورة مريم گفت .
إِذْ قُضِيَ الْأَمْرُ وَ هُمْ فِي غَفْلَةٍ
. جاى ديگر گفت :
« وَ قالَ الشَّيْطانُ لَمَّا قُضِيَ الْأَمْرُ »
اى وجب العذاب و نزل ، و لهذا نظائر . هفتم قضى بمعنى كتب است ، چنان كه در سورة مريم گفت :
وَ كانَ أَمْراً مَقْضِيًّا
اى كان عيسى امرا من اللَّه مكتوبا فى اللوح المحفوظ انه يكون . هشتم بمعنى اتمام است ، چنان كه گفت :
أَيَّمَا الْأَجَلَيْنِ قَضَيْتُ
اى اتممت .
همانست كه در سورة طه گفت :
مِنْ قَبْلِ أَنْ يُقْضى إِلَيْكَ وَحْيُهُ
، و در سورة الاحزاب گفت :
فَمِنْهُمْ مَنْ قَضى نَحْبَهُ
اى اتمّ اجله ، و در سورة الانعام گفت :
ثُمَّ قَضى أَجَلًا
اى اتمّه ، جاى ديگر گفت :
ثُمَّ يَبْعَثُكُمْ فِيهِ لِيُقْضى أَجَلٌ مُسَمًّى
اى يتم . نهم بمعنى فصل است ، چنان كه در سورة الزمر گفت :
وَ قُضِيَ بَيْنَهُمْ بِالْحَقِّ
اى فصل ، و در سورة الانعام گفت :
لَقُضِيَ الْأَمْرُ بَيْنِي وَ بَيْنَكُمْ
اى فصل . وجه دهم بمعنى خلق است ، و ذلك فى قوله تعالى :
فَقَضاهُنَّ سَبْعَ سَماواتٍ
اى خلقهن .