و آن قول ، ايشان را لعنت كرديم ، و از درگاه خود برانديم . و گفتهاند : تمامى سخن آنجاست كه گفت :
حَرَّمْنا عَلَيْهِمْ طَيِّباتٍ أُحِلَّتْ لَهُمْ
، و روا باشد كه تمامى آنجا است كه گفت :
بَلْ طَبَعَ اللَّهُ عَلَيْها بِكُفْرِهِمْ
، و معنى آن باشد كه به اين فعلها كه كردند خداى تعالى مهر بر دل ايشان نهاد تا هيچ پند نپذيرند ، و سخن حق در آن نشود . و گفتهاند : جهودان به آنچه گفتند :
قُلُوبُنا غُلْفٌ
، خود را چون عذرى ميساختند ، يعنى كه دلهاى ما بسته است ، آنچه تو مىگويى به آن نميرسد . ربّ العالمين گفت :
نه چنانست كه ايشان ميگويند ، كه آن پوشش كه بر دل ايشانست نه عذر است ايشان را ، و اين سخن آنست كه از ايشان راست است ، امّا معذور شمردن خود را به آن ناراست است ، هم چنان كه كافران گفتند :
ما نَفْقَهُ كَثِيراً مِمَّا تَقُولُ
، و اللَّه گفت كافران را :
لا يَفْقَهُونَ
، و گفتند :
فِي آذانِنا وَقْرٌ
، و اللَّه گفت :
فِي آذانِهِمْ وَقْرٌ
، و گفتند :
قُلُوبُنا فِي أَكِنَّةٍ
. . .
وَ مِنْ بَيْنِنا وَ بَيْنِكَ حِجابٌ
، و خداى گفت :
جَعَلْنا بَيْنَكَ وَ بَيْنَ الَّذِينَ لا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ حِجاباً مَسْتُوراً
،
خَتَمَ اللَّهُ عَلى قُلُوبِهِمْ وَ عَلى سَمْعِهِمْ وَ عَلى أَبْصارِهِمْ غِشاوَةٌ
، امّا اللَّه آن بر ايشان از آن ردّ كرد كه ايشان آن خود را عذرى ميدانستند ، خداى آن عذر ايشان رد كرد ، هم چنان كه گفت :
سَيَقُولُ الَّذِينَ أَشْرَكُوا لَوْ شاءَ اللَّهُ ما أَشْرَكْنا
، و اللَّه گفت :
لَوْ شاءَ اللَّهُ ما أَشْرَكُوا
. اللَّه آن بر ايشان ردّ كرد از بهر آنكه خود را در آن معذور ميديدند ، و هم ازين بابست :
أَ نُطْعِمُ مَنْ لَوْ يَشاءُ اللَّهُ أَطْعَمَهُ
؟ و اللَّه گفت :
وَ هُوَ يُطْعِمُ وَ لا يُطْعَمُ
. ايشان خود را در آن بخل مىمعذور داشتند ، اللَّه آن بر ايشان ردّ كرد . اين همچنانست :
بَلْ طَبَعَ اللَّهُ عَلَيْها بِكُفْرِهِمْ
بلكه اللَّه مهر بر آن دلها نهاد ، تا ايمان نيارند مگر اندكى ، و آن اندكى عبد اللَّه سلام است و اصحاب وى .
وَ بِكُفْرِهِمْ
- اين معطوفست بر اوّل آيت يعنى : فبنقضهم و كفرهم ، و اين