فَرِحِينَ بِما آتاهُمُ اللَّهُ مِنْ فَضْلِهِ
- فضل خدا اينجا « قتل » است در راه خدا ، كه فضل دارد بر مرگ در طاعت بىقتل . و گفتهاند كه : « نعيم » بهشت است و رضا و لقاء حق .
وَ يَسْتَبْشِرُونَ بِالَّذِينَ لَمْ يَلْحَقُوا بِهِمْ
- اى بكرامتهم . و شادى مىبرند برادران و كسان ايشان كه هنوز زندهاند ، و به آن پايگاه كه ايشان رسيدهاند نرسيدهاند ، امّا بشرف پايگاه ، اينان را در ايشان رسانيدند ، و هنوز زندهاند از پس ايشان .
و فى معناه
قول النبى ( ص ) : يشفع الشّهيد فى سبعين من اقاربه .
ثمّ قال :
أَلَّا خَوْفٌ عَلَيْهِمْ وَ لا هُمْ يَحْزَنُونَ
- اى : بأن لا خوف على اخوانهم المؤمنين اذا لحقوا بهم . قال السدى : يؤتى الشّهيد بكتاب فيه ما يقدم عليه من اخوانه و اهله ، فيقال يقدم عليك فلان يوم كذا و كذا ، و يقدم عليك فلان يوم كذا و كذا ، فيستبشر حين يقدمون عليه كما يستبشر اهل الغائب بقدومه فى الدّنيا .
يَسْتَبْشِرُونَ بِنِعْمَةٍ مِنَ اللَّهِ وَ فَضْلٍ
- اگر كسى گويد فائدهء اين استبشار در آن جهان چيست چون در دنيا خود دانسته بودند ؟ و از فضل و نعمت اللَّه آگاه بودند ؟
نه چيزى بينند كه ندانسته بودند ، تا به آن شاد شوند ؟ جواب آنست كه : در دنيا هر چند دانسته بودند اما از راه خبر و استدلال دانسته بودند ، نه از راه كشف و معاينه ، و « ليس الخبر كالمعاينة » . چون آن خبر عيان گردد ، و اميد نقد شود ، و اندازهء ثواب بحدّ استحقاق و اميد در گذرد ، شادى ايشان بيفزايد ، و مضاعف شود . و نيز شادى دنيا با خوف خاتمه آميخته شود و شادى عقبى از آميغ « 1 » خوف و اندوه پذيرفتن پاك باشد ، و تا ازين آميغ پاك نشود بحدّ كمال نرسد .
وَ أَنَّ اللَّهَ
- اى : و بانّ اللَّه ، عطف است بر
بِنِعْمَةٍ مِنَ اللَّهِ
. ميگويد : شادى برند
هامش
( 1 ) - آميغ : آميزش ، آميغه : آميخته . )