و أخذ الأموال
عُدْواناً وَ ظُلْماً
، و قال تعالى :
إِنَّ الَّذِينَ يَأْكُلُونَ أَمْوالَ الْيَتامى ظُلْماً
.
وجه سوم ظلم بنده است بر نفس خويش ، در معصيت ، بيرون از شرك ، چنان كه در سورة البقرة گفت :
وَ مَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَأُولئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ
. و در سورة الطلاق :
وَ مَنْ يَتَعَدَّ حُدُودَ اللَّهِ فَقَدْ ظَلَمَ نَفْسَهُ
. و در سورة الملائكة :
فَمِنْهُمْ ظالِمٌ لِنَفْسِهِ
.
وجه چهارم ظلم است بمعنى شرك ، چنان كه در سورة الأنعام گفت :
الَّذِينَ آمَنُوا وَ لَمْ يَلْبِسُوا إِيمانَهُمْ بِظُلْمٍ
. و در سورة لقمان :
إِنَّ الشِّرْكَ لَظُلْمٌ عَظِيمٌ
.
قوله تعالى :
أَ فَمَنِ اتَّبَعَ رِضْوانَ اللَّهِ
- يعنى به ترك الغلول ،
كَمَنْ باءَ بِسَخَطٍ مِنَ اللَّهِ
فغلّ ؟ ! سياق اين آيت تعظيم اثم غلول است يعنى كه سخط خداى با غلول است و رضوان خداى با ترك غلول . او كه خيانت نكند خوشنودى و رضاء حق با اوست ، و آن كس كه خيانت كند خشم و سخط خدا بروست ، و آن كس كه امروز سخط خدا برو ، فردا دوزخ جاى او . چنان كه اللَّه تعالى گفت :
وَ مَأْواهُ جَهَنَّمُ وَ بِئْسَ الْمَصِيرُ
. و از بهر آنكه از اهل توحيد است هر چند كه گنهكار است و خيانتكار ، جاى وى جهنم گفت ، اول دركهء دوزخ كه در آن آتش نيست ، اما حرارت آتش به آن ميرسد ، و جاى عاصيان اين امت است . و سمّيت جهنّم ، لانّها تتجهّم فى وجوه الخلق . پس چون از جهنّم در گذشت دركهء دوم « لظى » است . سوم سقر . چهارم حطمة . پنجم جحيم .
ششم سعير « 1 » . هفتم هاويه . اين شش دركه جاى كفار است و مشركان در آن جاودان .
آن گه سرانجام اهل رضا و خوشنودى حق بيان كرد ، گفت :
هُمْ دَرَجاتٌ عِنْدَ اللَّهِ
- اى اهل درجات عند اللَّه . اشارتست كه : اهل بهشت همه يكسان نيند ، بلكه درجات ايشان متفاوت است ، و منازل ايشان مختلف به قدر اعمال و معارف . على الجملة بهشت صد درجه است به حكم آن خبر كه معاذ بن جبل روايت كرد از
مصطفى ( ص ) قال : الجنّة مائة درجة ، بين كلّ درجة الى درجة ما بين السّماء و الارض ، و انّ اعلاها الفردوس ،
هامش
( 1 ) - ج : مصير . )