بصر عين است يا بصر قلب .
وَ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ
. اين ابتداء سخن است ، كه بر
إِلَّا اللَّهُ
وقفى تمام است . ميگويد كه راسخان در علم از دانش تأويل نوميدند . و دليل بر آن قرائت ابى كعب است - و در مصحف انس و بو صالح . و ابتغاء تأويله - و ما لهم بتأويله من علم إن تاويله إلا عند اللَّه . عمر عبد العزيز هر گاه كه اين آيت بر - خواندى گفتى : انتهى علم الراسخين فى الغلم بتأويل القرآن الى ان قالوا «
آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنا »
.
ابن عباس گفت رسوخ ايشان و ثبوت ايشان در علم آنست كه گفتند
آمَنَّا بِهِ كُلٌّ مِنْ عِنْدِ رَبِّنا
- همانست كه عائشه گفت « من رسوخ علمهم الايمان بمحكمه و متشابهه و ان لم يعلموا تأويله » - از مصطفى ( ص ) پرسيدند كه راسخان در علم كداماند ؟ گفت
« من برّت يمينه و صدق لسانه ، و استقام قلبه و عفّ بطنه و فرجه ، فذلك الراسخ فى العلم » .
و گفتهاند تقوى بايد با حق و تواضع با خلق ، و زهد با دنيا ، و مجاهدت با نفس تا از راسخان در علم باشى . اين راسخان درين آيت هم ايشاناند كه در آن آيت گفت :
لكِنِ الرَّاسِخُونَ فِي الْعِلْمِ مِنْهُمْ
. پس معنى هر دو آيت آنست كه راسخان در علم ميگويند : ما بگرويديم به آنچه اللَّه فرو فرستاد ، كلّ من عند ربنا دريافته و نادريافتهء ما ، همه پاك است و راست ، و از نزديك خداوند ما جلّ جلاله .
مذهب اهل سنت و تسليم ، و راسخان در علم ، و ثابتان در ايمان ، و جمهور اهل اثبات و جماعت آنست كه نامعقول قبول كردن بتسليم درست آيد - و اهل تكلف و كلام ميگويند كه معقول بقبول درست آيد .
وَ ما يَذَّكَّرُ
اى و ما يتذكر و ما يتعظ بالقرآن الّا اولو اللّبّ و الحجى .
ميگويد جز خردمندان پند نپذيرند به اين قرآن .
آن گه درآموخت رهيگان خود را تا گويند
رَبَّنا لا تُزِغْ قُلُوبَنا
- اين