و توحيد چون اين رقم تخصيص و اضافت به روى كشيد اولىتر كه بكرامتها و رتبتها رسد و گفتهاند - كه عبد بر دو قسم است يكى آنست كه اين نام بر وى افتاد از طريق ايجاد و تسخير ، و برين معنى گفت اللَّه جل جلاله -
إِنْ كُلُّ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ إِلَّا آتِي الرَّحْمنِ عَبْداً
، و برين اعتبار مؤمن و كافر و صديق و زنديق را - عبد - گويند .
و قسم ديگر آنست كه اين نام به روى افتاد از طريق تخصيص و تشريك ، چنانك گفت -
وَ إِذا سَأَلَكَ عِبادِي عَنِّي
الآية . . . -
إِنَّ عِبادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطانٌ
الآية ،
أَسْرى بِعَبْدِهِ
الآية ، و
عِبادُ الرَّحْمنِ
الآية . . . ، و برين اعتبار اگر فاسقى را گويند يا كافرى را كه وى بندهء خدا نيست كه بندهء طاغوت است ، و بندهء هوى و شهوت روا باشد - و به قال اللَّه عز و جل
وَ عَبَدَ الطَّاغُوتَ
و
قال النبى - « تعس عبد الدرهم » .
أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذا دَعانِ
- اين باز كرامتى ديگر است وابندگان ، و فضلى ديگر ، كه اجابت خود در خواندن و دعا كردن ايشان بست ، نه در اخلاص اعمال ايشان . تا اگر مفلسى باشد يا عاصيى كه از سر ندامت و شكستگى بى بضاعت طاعت او را خواند ، نوميد نباشد ، و خواندن بنده مر خداى را سه روى دارد - هر سه دعا گويند :
اول آنست كه به روى ثنا گويد و به پا كى بستايد ، و بيگانگى وى اقرار دهد ، چنانك گويد « انت اللَّه لا إله انت ، ربنا لك الحمد » هذا و امثاله ، و اليه الاشارة
بقوله صلّى اللَّه عليه و آله و سلّم - « و الدعاء هو العبادة » .
ديگر وجه آنست كه بنده عفو خواهد و مغفرت و رحمت ، گويد - « اغفر لى و ارحمنى و اعف عنى و اهدنى . » و من ذلك قوله تعالى
اهْدِنَا الصِّراطَ الْمُسْتَقِيمَ
. سديگر وجه آنست كه حظّ دنيوى خواهد - گويد ارزقنى مالا و ولدا . ، اين هر سه قسم را دعا گويند ، كه بنده باوّل در همه خداى را خواند و گويد - « يا اللَّه ! يا رحمن ! يا رب ! » اما معنى آيت ، گفتهاند : - كه خاص است اگر چه بر لفظ عام است ميگويد خواندن خواننده را پاسخ كنم ، هر گه كه خواند . يعنى خواندن او به شرط خويش باشد و در اجابت وى خيرت بود . و دليل برين تخصيص آنست كه مصطفى ع گفت .
« ما من مسلم دعا اللَّه عز و جل بدعوة ليس فيها قطيعة رحم و لا اثم الّا اعطاه بها احدى خصال ثلث :