بعضى مفسران در تأويل آيت گفتهاند
إِنَّ اللَّهَ لا يَسْتَحْيِي
اى - لا يخشى - گفتند استحيا بمعنى خشيت آيد چنانك خشيت بمعنى استحيا . و ذلك فى قوله تعالى
وَ تَخْشَى النَّاسَ وَ اللَّهُ أَحَقُّ أَنْ تَخْشاهُ
و اشتقاق حيا از حياة است ، و حيا اول منزل عقل است نه بينى كه كودك را اول كه امارت عقل وى پديد آيد حيا بود ، پس اول منزل عقل حياست و آخر منزل عقل ايمان و مصطفى ع گفت :
« لا ايمان لمن لا حياء له »
يعنى كه چون به اول منزل نرسد آخر منزل در حق وى محال بود .
و معنى ضرب اينجا وصف است
أَنْ يَضْرِبَ مَثَلًا
- يعنى ان يصف شبها شبّهه به - كما قال
ضَرَبَ لَكُمْ مَثَلًا مِنْ أَنْفُسِكُمْ
اى وصف لكم . هر جا كه ضرب مثلست در قرآن و در لغت عرب آن ضرب بمعنى وصف و بيان است و در قرآن ضرب است بمعنى - الزام - چنانك گفت
ضُرِبَتْ عَلَيْهِمُ الذِّلَّةُ
و ضرب است بمعنى - سير - چنانك گفت
وَ آخَرُونَ يَضْرِبُونَ فِي الْأَرْضِ
- و الضرب بالعصا معروف است چنانك گفت
اضْرِبْ بِعَصاكَ الْبَحْرَ
.
مَثَلًا ما بَعُوضَةً
- اين
ما
نكرت گويند بمعنى شىء است تقديره . - مثلا شيئا بعوضة - كقوله تعالى
هذا ما لَدَيَّ عَتِيدٌ
اى هذا شيء لدىّ عتيد و
بَعُوضَةً
را نصب است بر بدل يعنى بدل ما - و البعوض صغار البقّ واحدة منها بعوضة .
فَأَمَّا الَّذِينَ آمَنُوا فَيَعْلَمُونَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِنْ رَبِّهِمْ
- نظير اين در سورة المدثر
وَ لا يَرْتابَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتابَ وَ الْمُؤْمِنُونَ وَ لِيَقُولَ الَّذِينَ فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ
. . .
الآية - ميگويد مؤمنان و گرويدگان راست مىشنوند و بسزا مىبينند ، و بيمار دلان عيب مىجويند و نادريافتنى مىپرسند ، مؤمنان ميدانند كه اين مثلها دلها را چون آئينه است رويها را - چنانك در آئينه نگرند هر چه در وى است بينند ، دلهاى ايشان درين مثلها نگرد هر چه غيب است و بودنى به چشم دل به بينند ، يقين ايشان در غيب پديد آيد و ايمان بيفزايد و بيمار دلان را شور دل بيفزايد . پس ربّ العالمين خبر داد اين دريافت جز دانايان و زيركان را نيست -
وَ تِلْكَ الْأَمْثالُ نَضْرِبُها لِلنَّاسِ وَ ما يَعْقِلُها إِلَّا الْعالِمُونَ
.