اگر انسان حتى دو افغانى از مال مردم را به ناحق بخورد ظلم است ، ظالم بخشيده نمىشود مگر اينكه حق مظلوم را به خودش برگرداند يا از او حلّيت بخواهد . اگر مالش خورده برايش پس بدهد ، اگر غيبتش گفته بايد حلّيت بخواهد ، اگر تهمتى بر او بسته بايد حرف خود را پس بگيرد و براى او اعلان برائت كند ، به هر صورتىكه ممكن باشد بايد شخص مظلوم را از خود راضى نمايد ؛ زيرا سنت خدا براين است كه حق كسى را به كسى ديگر نمىبخشد .
اگر حق الله به گردن كسى باشد ، ممكن است با توبه و استغفار خداوند جل جلاله او را ببخشد ؛ ولى حق الناس را خدا هرگز به كسى نمىبخشد . پس بهتر است در دنيا انسان حساب خود را تصفيه كند ، اگر حق كسى بر گردنش باشد او را از خود راضى كند . به اين معنى كه يا حق او را برايش باز گرداند يا از او حليت بخواهد ، چنانچه انسان در دنيا حق كسى را ادا نكند ، حق بر گردن او باقى مىماند و بايد در روز قيامت حساب آن را پس بدهد . در قيامت كسى حق خود را به ديگرى نمىبخشد ، ممكن است بگويد : در عوض حقىكه بر شما دارم از عمل صالح خود برايم بدهيد ، يا اينكه بگويد : در عوض حقىكه بر تو دارم از گناهان من برداريد . انسان بايد به خدا پناه ببرد حق مردم خيلى مشكل است . چه خوب است كه انسان در دنيا بر كسى ظلم نكند ؛ اگر ظلم كرد بايد فوراً با شخص مظلوم تصفيه حساب كند . اگر شخص مظلوم مرده باشد ، بايد به ورثهاش مراجعه كند و آنچيزهايىكه قابل انتقال است ، مانند پول ، زمين و يا اجناس ديگر ، به ورثه او تسليم نمايد . البته حقوق مانند دروغ ، تهمت ، غيبت ، افتراء و
انوار هدايت (تفسير قرآن كريم) (فارسى) — صفحة 307
مساهمون: الشيخ محمد آصف المحسني
ص٣٠٧