احتمال دوم : ممكن است كه مراد آيه مباركه ، خود عمل باشد نه جزاى آن ، همانگونه كه قرآن مجيد در بعضى از آيات مىفرمايد : كه شما در قيامت عمل خود را مىبيند .
البته در شرايط فيزيكى كره زمين ، انسان نمىتواند عمل خود را ببيند چون شرايط در اينجا عادى است ؛ ولى در قيامت شرايط عوض مىشود و همانگونه كه قرآن مجيد نيز در اين مورد به پيغمبر صلى الله عليه وآله و سلم خطاب مىكند «
لَقَدْ كُنْتَ فِي غَفْلَةٍ مِنْ هذا فَكَشَفْنا عَنْكَ غِطاءَكَ فَبَصَرُكَ الْيَوْمَ حَدِيدٌ
» « 1 » شما در دنيا غافل بوديد ؛ ولى ما اكنون پرده غفلت را از روى چشم شما بر داشتيم و چشم شما تيز بين شده است . ( يعنى شما مىتوانيد در قيامت با چشم خود عمل تان را ببينيد ) در دنيا از نظر فيزيكى ، پيغمبراكرم صلى الله عليه وآله و سلم با ساير انسانها فرق ندارد و آن حضرت نيز نمىتواند عمل را ببيند ؛ اماّ در ميدان قيامت شرايط فيزيكى انسانها با شرايط فيزيكى دنيا فرق مىكند . در قيامت چشمها تيز بين مىشوند و قوه باصره انسان قوى مىشود و بر خلاف دنياى مادى . همه چيز را با چشم خود مشاهده مىكند .
البته در دنيا نيز حواس پنجگانه مخلوقات يكسان نيست ؛ بلكه باهم فرق دارند ، مثلًا بعضى حيوانات مثل فيل ، سگ و بعضى حيوانات ديگر ، ديد چشمشان خيلى تيز تر از چشم انسان است و گوش آنها شينواتر از گوش انسان است . اكنون همهى ما به آن علم پيدا كردهايم ؛ زيرا درتلويزيونها مشاهده مىكنيم كه قوه شامه بعضى از حيوانات به مراتب از قوه شامه انسان قوى تر است و تنها امتيازى كه انسان نسبت به ساير حيوانات دارد اين است كه انسان يك موجود عاقل است و
هامش
( 1 ) - ق / آيه 22