پس نتيجه اينكه مطلق تذلل ( و يا تعلق قلبى ) به غير ، عبادت گفته نمىشود تا به صاحب آن اتهام شرك بست ، و بجان و مال او تعدى نمود ، كه افراطيها چنين مىكنند ، نعوذ باللّه منه .
و عين همين استدلال در مورد آيه مباركه
أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكافِرِينَ
( المائده ، 54 ) نيز جارى مىشود ، در حالى كه خداوند صاحب آن تذلل در مقابل مومنان را محبوب و محب خود اعلام فرموده است . بلى تذلل در مقابل فرد يا چيزى بعنوان رب عبادت است و در برابر غير خدا موجب شرك مىگردد .
يك بحث فرعى : آيا اگر كسى خداوند را بعنوان واجب الوجود و يا موجود سرمدى ( ازلى و ابدى ) بدون عنوان ربوبيت عبادت كند اين عبادت صحيح است يا باطل ؟
در جواب مىگوييم : اگر عنوان ربوبيت ، در آيات قرآنى حيثيت عنوان طريقى به سوى ذات مقدسه او را داشته باشد ، عبادت مذكور صحيح است . و اگر عنوان موضوعى باشد ، عبادت مذكور باطل است . ( دقت شود . )
از اين بيان بروشنى بدست مىآيد كه توسل به انبياء ( ع ) و اولياء و علماى متقى و متورع چه زنده باشند و چه مرده هيچ اشكالى ندارد و همچنين