اين مىشود كه تذلل بدون اين قصد ، از نظر قرآن عبادت نيست تا اينكه حرام يا شركآور باشد .
لذا مىبينيم كه تعظيم شعاير اللّه در منطق قرآن از تقواى جانها شمرده شده است و تعظيم والدين و علما و استادها و پيرمردان مطابق اخلاق محموده انسانى است ، و به هيچ گونه به انگيزه ربوبيت و خالقيت و رازقيت نيست . دسته ديگر آيات ، تذلل را در مقابل موجودى كه نفع و ضرر نمىرساند عبادت شمرده است ، هر چند به قصد ربوبيت نباشد ؟
جواب : بين دو دسته آيات مذكور ، تناقضى وجود ندارد و البته كه تعظيم شعاير و تعظيم بزرگان ، بطور قطعى در نزد متشرعه از صدر اسلام تا كنون مصداق عبادت شمرده نشده .
بتها و يا هر معبود مشركين ، چه در تاريخ كهن بشريت و نبوت انبياى الهى و يا در تاريخ عصر رسالت خاتم النبيين ( ص ) هر چند در مقام واقع و نفس الامر هيچ تاثيرى در نفع و ضرر و تدبير امور روزمره انسانها نداشته است ، ولى مشركين بدون انگيزه و اعتقاد در برابر بتها ( اصنام و اوثان ) تذلل نكردهاند و هيچ انسان جاهل بدون انگيزه و هدف ، عملى را بجا نمىآورد ، خصوصا كه قربانى كند و يا از راههاى دور مشقت سفر را براى زيارت بتها تحمل نمايد ، مسلما تحمل ضرر مالى و مشقت بدنى و صرف وقت براى تذلل و كرنش بوسيله اعمال مختلف بخاطر اعتقاداتى
مباحث علمى دينى (فارسى) — صفحة 144
مساهمون: الشيخ محمد آصف المحسني
ص١٤٤