الْحافِظُونَ »
فافهم المقام . « 1 »
« 2 »
تفسير كامل سوره حمد
بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِيمِ
اين آيه مباركه 114 مرتبه در قرآن مجيد تكرار شده است ؛ 113 مرتبه در اول سوره هاى قرآن آمده و يك مرتبه در آيه 30 سوره نمل تكرار شده و سوره برائت ، بسم اللهِ مذكور را در اول خود ندارد .
يك سؤال مهم در اين آيه متبركه كه در خيلى از امور خواندن آن نيكوست ، اين است كه چرا پس از ذكر ( الله ) كه ظاهراً علم و نام ذات خداوند است تنها صفت رحمت در دو قالب « فَعلان و فَعِيل » « رَحمان و رَحِيم » بيان شده نه ساير صفات فعليه ؛ بلكه مناسب اين بود كه بعضى از صفات ذاتيه بيان مىشد ؛ مانند العالم و القادر و الحى و الواحد و العظيم و الكبير و المتعال و القاهر و الدائم و الباقى و أمثال اينها .
من تاكنون به اين سؤال در كتابى بر نخورده ام تا چه رسد به جواب آن ، ولى فعلا آنچه در ذهن من راجح مىآيد اين ست كه قرآن مجيد - و همچنين ساير كتب منزّلهى آسمانى بر إنسانها - براى تحكيم رابطهى بشر ؛ با خالق و مربوب با رَبّ است . و مفهوم رحمت جامع ترين عنوانى است كه اكثر « 3 » مصاديق صفات فعليه مانند خلق ، رزق و تربيت و حفظ واعمار و بركت ، تفضل و احسان و دهها عنوان ديگر مانند : اعطاى عقل و هوش و كمال ، صنع و إتقان وجود قرار دادن حيوانات و نباتات و جمادات و باد و ابر باران و درياها و رعد و برق ، براى
هامش
( 1 ) . الآية الشريفة لا تدل حفظ كلّ القرآن بل على سلامة جميع ما أنزله اللَّه قبلها . على ان الخصم اذا إحتمل التحريف في نفسها فلا جواب له .
( 2 ) محسنى ، محمد آصف ، معجم الأحاديث المعتبرة ، 8 جلد ، دار النشر الأديان - قم - ايران ، چاپ : 1 ، 1434 ه . ق .
( 3 ) - بلى يك عده از صفات فعليه مانند تعذيب ، عقاب ، اضلال ، خذلان ، غضب و اذلال و امثال آن خارج از مفهوم رحمت است ، هر چند همه به عنوان جزاى معاصى داخل مفهوم عام عدالت هستند .