نمى دانند كه معتدل تر آنها مكث برزخى خود را يك روز مىداند و بعضى ده روز مى پندارند و كسى در طول برزخ در عذاب و ثواب بوده به مقدار آن جاهل نمى ماند « 1 »
تكميل بحث قرآنى
تا كنون دو آيه در مورد لبث برزخى با احتمال ديگر ، گذشت يكى آيه 52 أسرى و ديگرى آيه فوق كه تمام آن چنين است
« يَوْمَ يُنْفَخُ فِي الصُّورِ وَ نَحْشُرُ الْمُجْرِمِينَ يَوْمَئِذٍ زُرْقاً ، يَتَخافَتُونَ بَيْنَهُمْ إِنْ لَبِثْتُمْ إِلَّا عَشْراً ، نَحْنُ أَعْلَمُ بِما يَقُولُونَ إِذْ يَقُولُ أَمْثَلُهُمْ طَرِيقَةً إِنْ لَبِثْتُمْ إِلَّا يَوْماً »
( طه 102 - 104 ) « 2 » . مجرمين كور شده بر جاهل قاصر كه معذور است صدق نمى كنند ؛ قول شيخ مفيد و شيخ ( رحمهما الله ) به اين آيه ضعيف مىشود . آيه اگر لبث برزخى و يا مطلق لبث دنيايى و برزخى را بگويد دلالت بر نابودى ارواح مجرمين مىكند و شايد مراد ارواح مجرمين از ده روز همان سؤال و جواب قبر و عذاب آن باشد كه خوش سليقه تر آنها آن را يك روز بيان داشته است . والله العالم .
3 -
« وَ يَوْمَ تَقُومُ السَّاعَةُ يُقْسِمُ الْمُجْرِمُونَ ما لَبِثُوا غَيْرَ ساعَةٍ كَذلِكَ كانُوا يُؤْفَكُونَ ، وَ قالَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ وَ الْإِيمانَ لَقَدْ لَبِثْتُمْ فِي كِتابِ اللَّهِ إِلى يَوْمِ الْبَعْثِ فَهذا يَوْمُ الْبَعْثِ وَ لكِنَّكُمْ كُنْتُمْ لا تَعْلَمُونَ
( الروم : 55 - 56 ) از اين دو آيه يك مطلب تازه استفاده مىشود كه مؤمنين دانشمند در برزخ معدوم نبوده اند كه مقدار مكث خود را مى دانسته و مجرمون كه مقدار درنگ خود را گاهى يك ساعت و گاهى يك روز و گاهى ده روز گفته اند ناشى از اختلاف نظر و حدس شان است ولى به هر حال شاهد اين است كه مراد لبث برزخى است نه لبث مادّى دنيا كه با
هامش
( 1 ) بحارالانوار ، تفصيل اين بحث را در كتابهاى فوايد دمشقيه و كتاب روح از نظر دين و عقل و علم روحى و كتاب معاد اين نويسنده مطالعه فرماييد .
( 2 ) مجرمين كور شده ، بين خود مى گويند ما لبث و درنگ نكردهايم مگر ده ( روز ) ؛ خوش سليقه تر آنها مى گويند درنگ نكردهايد مگر يك روز .