حضرت ربوبى در عالم غيب مشغول گردد . و كسى كه به اين مرتبه مىرسد ، همان كسى است كه دربارهاش مىگويند : كعبه به ديدار و زيارت وى مىرود وگرد وى طواف مىنمايد ؛ آنچنانكه بعضى از اهل كشف و شهود دربارهء برخىاز اولياء خدا نقل نمودهاند . » « 1 »
مسألهء توجّه تامّ به توحيد و حضور قلب در حين انجام اعمال آنقدر از ديد مرحوم والد رضواناللهعليه مهمّ بود كه در حجّ آن را بر هر چيز ديگرى مقدّم مىدانستند و همه چيز را با آن محك زده و مىسنجيدند . و اوامرى را كه در شرع مقدّس نسبت به توجّه به خداوند در حجّ وارد شده است ، حاكم و مفسّر برخى از ديگر روايات مىدانستند ، بهطوريكه دائرهء ترخيص برخى از اعمال را بر اساس همين مسأله مشخّص ميفرمودند .
يكى از تلامذهء ايشان از اهل علم كه روحانى كاروان نيز بودند ، نقل كردند :
در سفر حجّ خدمتشان رسيدم و پرسيدم : ضرورتى كه مجوّز آنست كه انسان از طواف در ميان بيت و مقام ابراهيم عليهالسّلام عدول كرده و از پشت مقام طواف نمايد چه حدّى است ؟ فرمودند : در مواردى كه فشار جمعيّت آنقدر باشد كه طواف در بين مقام و بيت مانع از حضور قلب شده و توجّه را از انسان سلب كند . « 2 »
هامش
( 1 ) . در تذكرة الأولياء در شرح احوال عارف عالىمقام و شيعهء خالص حضرت جعفربن محمّد الصّادق عليهماالسّلام ، بايزيد بسطامى آورده است : گفت : مدّتى گرد خانه طواف مىكردم ، چون به حقّ رسيدم ، خانه [ را ] ديدم كه گرد من طواف ميكرد . ( تذكرةالأوليآء ، ص 164 )
( 2 ) . فقهاى عظام معمولًا طواف از پشت مقام را در حال ضرورت جائز مىدانند و مستند ايشان صحيحهء حلبى از حضرت امام صادق عليهالسّلام است :
سَألْتُ أبَاعَبْدِاللَهِ عَلَيهِالسّلامُ عَنِ الطّوافِ خَلفَ المَقامِ ، قالَ : ما أُحِبُّ ذَلِكَ و ما أرَى بهِ بَأْسًا فَلاتَفعَلهُ إلّاأنْلاتَجِدَ