هامش
- خواجه نصيرالدّين طوسى :
از جملهء حكما ، خواجه نصيرالدّين محمّد بن محمّد بن حسن طوسى است : حكيم فيلسوف ، سلطان المحقّقين ، و استاد حكما و متكلّمين ، يكى از أركان دنيا و دين ، و ناموس مسلمين . أصل او از منطقهء جهرود ساوه از توابع شهر قم بوده است . وى در طوس متولّد گرديد ، و در دوران كودكى علاقهء شديدى به علوم سخنورى داشت . سپس به علم كلام و در نهايت به فلسفه روى آورد و تمام فنون حكمت را فرا گرفت تا آنجا كه زمام رياست اين علم به او منتهى گشت ، و همانند لقمان حكيم به او نيز حكمت عطا گرديد ، و از آن دسته علمائى گرديد كه پيامبر ختمى مرتبت به آنها اشاره فرمود كه :
عُلَمآءُ امَّتى كَأنبيآءِ بَنى إسرآئيلَ .
او پس از امامان در راه و خطّ مشى پيامبران در بالا بردن پرچم دين و امر به معروف و نهى از منكر و اجراء حدود إلهى و إقامهء جمعه و جماعت حركت نمود .
علّامهء حلّى در وصف وى گفته است : اين شيخ أفضل أهل عصر خود در علوم عقليّه [ و نقليّه ] بود ، و تأليفات فراوانى در علوم عقلى و نقلى طبق مذهب إماميّه دارد . او در اخلاق ، شريفترين انسانى بود كه ما ديده بوديم . إلهيّات « شفا » تأليف ابن سينا را نزد او خواندم ، و همچنين قسمتى از كتاب « تذكرة » در علم هيئت كه تأليف خود او مىباشد - پايان كلام علّامهء حلّى .
تأليفات مشهور وى عبارتند از : « التّجريد فى الكلام » ، و اين كتاب بهترين كتابى است كه در عقائد حقّهء اماميّه نوشته شده است ، و اوّلين كسى كه آن را شرح نمود شاگردش علّامهء حلّى : بزرگ شيعه مىباشد ؛ « التّذكرة فى علم الهيئة » ، « تحرير اقليدس » ( تحرير مجسطى ) ، « شرح إشارات ابنسينا » و كتب فراوان ديگر . -