وَ ما مِنَّا إِلَّا لَهُ مَقامٌ مَعْلُومٌ
. ( آيه 164 ، از سوره صافّات )
« هيچكدام از ما نيستند مگر آنكه مقام معلومى را حائزند . »
و ميفرمايد :
مُطاعٍ ثَمَّ أَمِينٍ
. ( آيه 21 ، از سوره تكوير )
« رسول اعظم وحى ، در آن مقام قدس ، مطاع و فرمانده است و در آنجا امين است . »
و ميفرمايد :
حَتَّى إِذا فُزِّعَ عَنْ قُلُوبِهِمْ قالُوا ما ذا قالَ رَبُّكُمْ قالُوا الْحَقَّ
. ( آيه 23 ، از سوره سبأ )
« تا زمانيكه ترس از دلهايشان برداشته شود ، به فرشتگان ميگويند : پروردگار شما چه گفت ؟ ! آنها پاسخ ميدهند : حقّ » !
وجود ملائكه عنوان وساطت بين خدا و خلق را دارد ، بدون منافات با استناد به علل مادّيّه
و اين وساطت فرشتگان كه بين خدا و حوادث است ( يعنى اسباب و عللى ميباشند كه حوادث را بدانها استناد ميدهند ) منافاتى با استناد حوادث به اسباب و علل قريبه مادّيّه خود ندارد ؛ زيرا كه سببيّت طولى است نه عرضى . به معناى آنكه سبب نزديك ، سبب حدوث حادث است ؛ و سبب دور ، سبب براى پيدايش آن سبب است .
همانطور كه وساطتشان و استناد حوادث به آنها منافاتى با استناد حوادث به خداوند متعال ندارد ؛ و بنابر مقتضاى توحيد حضرت ربّ ، خداوند متعال يگانه سبب و علّت عامل براى ايجاد موجودات است .
در اينجا مسبّبيّت همانطور كه دانسته شد طولى است ، نه عرضى . و استناد حوادث به ملائكه ، چيزى را بر استنادشان به اسباب قريبه و علل مادّيّه نميافزايد .
قرآن كريم همانطور كه استناد حوادث را به فرشتگان امضا مىكند ، همينطور استنادشان را به اسباب طبيعيّه تصديق مينمايد .
فرشتگان ، واسطهء محضه هستند ؛ و در عمل هيچگونه استقلال و استكبار ندارند
در هيچيك از اسبابِ واسطه ، استقلالى در برابر خداوند متعال نيست تا