« آراء الدّكتور شميّل » طبع كرد . و رسالهء « شرح بخنر « 1 » على مذهب دارون » را نيز طبع كرد . و رسالههاى ديگرى در طبّ ( حاشيه بر كتب طبّى قديمى ) و غيرها نوشت . گاهى شعر مىگفت ، ولى شاعر نبود . و در زبان فرانسه بقدرى قوى بود كه از نويسندگان آن محسوب مىشد . « 2 » شبلى شميّل مردى صريحاللهجه و بىپروا و بدون محابا بود . با آنكه اصلا مسيحى است و اينك پيرو مكتب داروين شده و علاوه از آن پايش را بالاتر نهاده ، ماترياليست شده است ؛ و در حقيقت هم داروينيست است و هم ماترياليست (
Materialist
Darwinist
) يعنى متجدّد فرنگ ديده ، آمريكائى تربيتشده ، « 3 » و روشنفكر دوآتشه ؛ ولى در عين حال نسبت به پيغمبر اكرم اسلام ، كمال تواضع و فروتنى را دارد . « 4 »
[ أشعار شبلى شميّل دربارهء رسول اكرم صلّى الله عليه و آله و سلّم ]
او ابياتى دربارهء رسول اكرم صلّى الله عليه و آله و سلّم دارد كه شايان دقّت
هامش
( 1 ) - بخنر (Bochner) كه تولّدش در سنهء 1824 و مرگش در سنهء 1899 ميلادى است ، از شيوخ و أعلام مادّيّين و طبيعى مذهب است . كتابى دارد بنام « قوّه و مادّه » . كولپه صاحب كتاب « المدخل إلى الفلسفة » تناقضات بسيارى از او ذكر مىكند .
( 2 ) - كتاب « الأعلام » زركلى ، ج 3 ، ص 227 ؛ و كتاب « معجم المؤلّفين » عمر رضا كحّالة ، ج 4 ، ص 294
( 3 ) - در كتاب « راهنماى دانشوران » سيّد على اكبر برقعى ، ج 2 ، ص 39 گويد : « شبلى شميّل از اعلام ادب شرق ، و از افاضل نويسندگان مسيحيان بود . امّا چندان در بند دين نبود .
بلكه راهى را در مخالفت با دين رفت كه او را پير ملحدان مسيحيان گفتند . »
( 4 ) - نه تنها شبلى شميّل ، بلكه بسيارى از دانشمندان و نويسندگان منصف اروپا كه به قرآن و احاديث رسول الله دسترسى پيدا كردهاند ، پيغمبر اسلام را بزرگترين مرد معنوى و قهرمان اخلاقى جهان معرّفى كردهاند ؛ مثل ولتر شاعر معروف فرانسوى در كتاب « اسلام از نظر ولتر » تأليف دكتر حديدى ، و مثل توماس كارليل انگليسى در كتاب « الأبطال » و مثل ارنست رنان فرانسوى در كتاب « تمدّن اسلام » .