قَوْمٌ قَيِّمُهُمُ امْرَأةٌ « 1 » ايشان به اين لفظ روايت كرده است ، كما اينكه بعداً روايتى از پيغمبر صلّى الله عليه و آله و سلّم خواهد آمد كه فرمود : قومى كه تدبير امور و ولايتشان به دست زن باشد ، هيچگاه رستگار نخواهند شد .
در تفسير « مجمع البيان » گفته است : « يُقالُ : رَجُلٌ قَيِّمٌ وَ قَيَّامٌ وَ قَوّامٌ ؛ و اين بناء براى مبالغه و تكثير است . وَ أصْلُ الْقُنوتِ دَوامُ الطّاعَةِ ؛ وَ مِنْهُ الْقُنوتُ فى الْوَتْرِ لِطولِ الْقِيامِ فيه » . خداوند مىفرمايد :
فَالصَّالِحاتُ قانِتاتٌ حافِظاتٌ لِلْغَيْبِ بِما حَفِظَ اللَّهُ
. « زنهاى صالحه و نيكوكار آن زنهائى هستند كه نسبت به شوهرهاى خود دوام إطاعت داشته باشند . يعنى دائماً مطيع شوهر خود باشند . هم در حضور و هم در غيبت ؛ ناموس و أموال او را طبق دستورات شرع حفظ كنند . اينها زنهاى صالحهاى هستند كه خدا آنها را به اين صفت نام برده است » .
شأن نزول آيه مباركه طبق نقل مفسّرين
صاحب « مجمع البيان » سپس مىفرمايد : مُقاتل گويد : اين آيه دربارهء سَعدُ بن رَبيع بن عَمرو كه او از نُقَباء بود ، و دربارهء زنش حَبيبَه : دختر زيد بن أبى زُهَير نازل شده است . و اين دو مرد هر دو از أنصار بودند . حبيبه زن سَعد بن رَبيع نَشَزَتْ عَلَيْهِ فَلَطَمَها . نسبت به شوهر خود سركشى و نشوز كرد .
نشوز به معنى تَرفُّع و بلندمنشى است . نَشَزَ الارْضُ ، يعنى زمين بالا آمد . نَشَزَتِ الْمَرْأة يعنى زن نسبت به حقّ شوهر تمكين نكرد و بلند منشى كرد ؛ و از محلّ و مقام خودش تعالى طلبيد و به حقّ شوهر متمكّن نشد .
چون حبيبه بر شوهرش سعد نشوز كرد ، شوهرش او را سيلى زد . پدر حبيبه خدمت پيغمبر آمد در حالى كه دختر را با خود همراه داشت و عرض كرد : أَفْرَشْتُهُ كَرِيمَتِى فَلَطَمَهَا . « من كريمهء خودم را ، نور چشم خودم را فراش او قرار دادم ، او آمده و به صورت دخترم سيلى زده است . »
رسول خدا صلّى الله عليه و آله فرمودند : لِتَقْتَصَّ مِنْ زَوْجِهَا . « اين زن بايد از زوج خودش قصاص بگيرد . » او حقّ قصاص دارد ، چون سيلى خورده
هامش
( 1 ) « النّهاية » ج 4 ، ص 135 ، مادّه قَيَمَ ، كلمة قَيِّمْ