فرموده است ، براى تعيين حدود أحكام كلّيّه و قيود و شرائط آنها ؛ و اين بازگشتش به ناحيهء تشريع است ؛ يعنى رسول الله حدود و ثغورى را براى أحكام كلّيّهء كتاب خدا تشريع مىفرمودند ؛ مثلًا قرآن دربارهء نماز مىفرمايد :
وَ أَقِيمُوا الصَّلاةَ وَ لا تَكُونُوا مِنَ الْمُشْرِكِينَ
« 1 » أمّا كيفيّت نماز چگونه است ؟ و اينكه نمازهاى واجب هفده ركعت است ، نماز ظهر چهار ركعت است ، بايد در لباس پاك و مكان مباح و با استقبال قبله انجام پذيرد ، و همچنين براى مردان پوشيدن حرير و طلا مُجاز نمىباشد ، اين خصوصيّات كه در قرآن مجيد بيان نشده است . و نيز مسائل كثيرهاى كه در باب نماز وارد است ( كه در يك روايت حضرت صادق عليه السّلام مىفرمايد : نماز چهار هزار مسأله دارد ؛ دو هزار در واجبات و دو هزار در مستحبّات و مَسْنونات ) اينها كه در قرآن نيست . فقط در قرآن وارد است : نماز بخوانيد ؛
أَقِيمُوا الصَّلاةَ
. و أمّا كيفيّت نماز ، با پيغمبر است كه آن را مشخّص كند ؛ لذا حضرت رسول صلَّى الله عليه و آله برخاست و نماز خواند و فرمود : صَلُّوا كَمَا رَأَيْتُمُونِى أُصَلِّى . « نماز را اين گونه كه از من مشاهده مىكنيد ، بخوانيد . » اين تشريع جزئيّات و حدود و قيود و ثُغور و شرائط و موانع و مُعِدَّات بر عهدهء پيغمبر است .
تشريعِ شريعت معنيش همين است . قرآن ، تشريع به عنوان حكم كلّى است ؛ و پيغمبر به عنوان جزئيّات و خصوصيّات و مشخّصات ، مُشَرِّع است . در قرآن همين قدر آمده است كه : زكَوة بدهيد ، نه بيش از اين ؛ و أمّا بيان موارد زكات و شرائط وجوب آن و بيان نِصاب و مقدار زكات ، و متعلّقات آن ، در قرآن بيان نشده است ؛ بلكه پيغمبر مُبَيَّن فرمودهاند .
در قرآن مجيد وارد شده است :
وَ لِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا
« 2 » ؛ قصد كردن و حركت نمودن بسوى خانهء خدا براى أفرادى كه
هامش
( 1 ) آيه 31 ، از سورهء 30 : الرّوم
( 2 ) قسمتى از آيه 97 ، از سورهء 3 : ءَال عمران