فَإذا أدْرَكْتَ الْمَسْموعاتِ سَمَّيتَ ذلِكَ النّورَ سَمْعاً ، وَ إذا أدْرَكْتَ الْمُبْصَراتِ سَمَّيتَ ذَلِكَ النّورَ بَصَرًا ، وَ إذا أدْرَكْتَ الْمَلْموساتِ سَمَّيتَ ذلِكَ الْمُدْرَكَ بِهِ لَمْسا ؛ وَ هكَذا الْمُتَخَيَّلاتُ . فَهُوَ الْقُوَّةُ اللامِسَةُ لَيْسَ غَيْرَهُ ، وَ الشّامَّةُ وَ الذّائِقَةُ وَ الْمُتَخَيِّلَةُ وَ الْحافِظَةُ وَ الْعاقِلَةُ وَ الْمُفَكِّرَةُ وَ الْمُصَوِّرَةُ . وَ كُلُّ ما يَقَعُ بِهِ إِدْراكٌ فَلَيْسَ إلّا النّورَ . - إلى ءَاخر ما أفادَهُ « 1 » .
« بدان - كه خدايت مؤيّد بدارد - حقيقت امر چنين به دست ميدهد كه : اگر نور نبود هيچ معلوم و يا محسوس و يا متخيّلى أصلًا ادراك نمىشد . و نور برحسب اختلاف اسامى كه براى قواى انسانى وضع شدهاند ، اختلاف اسم پذيرفته است . چرا كه آن أسماء در نزد عامّهء مردم عبارت است از اسمهائى براى قوا ؛ و امّا در نزد عارفان عبارت است از اسمهائى براى نورى كه بواسطهء آن ادراك شده است . بنابراين چون تو ادراك كنى شنيدنيها را ، آن نور را سمع و شنوائى ميگوئى . و چون ادراك كنى ديدنيها را آن نور را بَصَر و بينائى نام ميگذارى . و چون ادراك كنى لَمس شدنيها را آن نور را لمس ميگوئى ؛ و همچنين است امر در متخيّلات .
بناءً على هذا همان نور است كه قوّهء لامسه است نه غير آن ، و قوّهء شامّه و ذائقه و متخيّله و حافظه و عاقله و مفكّره و مصوّره است نه غير آن . پس هر چيزى كه ادراك انسان بدان انجام گيرد غير از نور چيزى نمىتواند بوده باشد . »
و از اين فقرهء دعاى كميل : وَ بنُورِ وَجْهِكَ الَّذِى أَضَآءَ لَهُ كُلُّ شَىْءٍ . . « من از تو سوال ميكنم به نور وجهت كه از آن تمام أشياء و موجودات روشن شدند . »
هامش
( 1 ) « فتوحات » ج 3 ، باب 360 ، وصل اوّل ، ص 276 و 277