و نفقه و غير آن نشده است .
معناى تساوى حقوقى زن و مرد
تذكّر دوّم : بسيارى از مردم كه تنها به ظواهر اكتفا مىكنند ، و از علم و آگاهى بى بهرهاند تصوّر مىنمايند كه معنى مساوات در حقوق مرد و زن اين است كه براى هريك از آنها درست مانند ديگرى ، احكام و وظائف و بهرهها وجود داشته باشد ، و اين گفته مغلطه و سخنى دور از حقّ است .
زيرا اينان درنيافتهاند كه معنى تساوى تعديل است ، و عدل ، دادن حق هر صاحب حقّى است به اندازه و در خور استحقاق ، نه بيشتر و نه كمتر ؛ و گرنه به خلاف مطلوب و نقض غرض منجرّ خواهد شد . زيرا كه هر چيزى از حدّ خود تجاوز كند به ضدّ و مخالف خودش تبديل مىشود .
معنى مساوات در خوردن و آشاميدن بين افراد انسان اين است كه به هر يك به اندازه نياز جسمى و كشش بدنى غذا داده شود ؛ نه اينكه به هريك درست مانند ديگرى از نظر كمّيّت و كيفيّت غذا خورانيده شود .
چگونه چنين چيزى ممكن است در حالىكه طفل شيرخوار به مقدار كمى شير با مكيدن از پستان مادرش محتاج است و يك پهلوان پيشگام در ميدانهاى نبرد برّهاى بريان خوراك يك وعده او است ؛ و اين تساوى چگونه عاقلانه خواهد بود ، كه شير اين طفل شيرخوار براى يك جرعه پهلوان هم كافى نيست ، و يك لقمه از گوشت برهء بريان براى هلاكت اين شيرخواره كافى است ؟ !
مريض ، محتاج استراحت و پرهيز و خوردن دارو است و شخص سالم با چند قرص نان و كوزهاى آب بيابانى را مىپمايد ؛ و شخص حكيم به هريك از اين دو آنچه را كه براى بقاى حياتش لازم است مىدهد اوّلى را به اوّلى و دوّمى را به دوّمى ، كه اگر عكس اين عمل كند هر دو را فوراً هلاك كرده است ، و حاشا كه حكيم چنين كارى بكند كه در اينصورت حكمتش مبدّل به جهالت و نامش از حكيم به سفيه و بىخرد بدل شود .