« تفسير تبيان » شيخ طوسى ( ره )
در « تفسير تبيان » شيخ طوسى ( ره ) مى گويد : سبب نزول اين آيه قضيّهاى است كه حسن و قتاده و ابن جُريج و سُدّى نقل كردهاند كه مردى بهصورت همسرش سيلى زد و آن زن به حضور پيغمبر اكرم صلّى الله عليه و آله و سلّم آمد و تقاضاى قصاص كرد ، در اين هنگام اين آيه نازل شد :
الرِّجالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّساءِ ؛
يعنى مردان نسبت به تأديب و تدبير امور زنان ، قيّم آنها هستند كه خداوند مردان را از نظر عقل و رأى ( درايت ) نسبت به زنان فزونى و برترى داده است .
و « زُهْرى » گفته است كه ميان مرد و زن ( دو همسر ) در كمتر از قتلِ نفس قصاص واقع نمىشود ، و گفته مىشود كه مرد « قَيِّم » و « قَوَّام » و « قَيَّام » است يعنى مردان زمام امور زنان را به عهده مى گيرند و نسبت به اطاعتى كه زنها بايد در مقابل پروردگار و شوهرانشان داشته باشند قيام مى كنند .
و در تفسير « فالصّالحات قانتاتٌ » شيخ طوسى مىگويد : قتاده و سفيان گفتهاند « قانتات » يعنى زنان مطيع خداوند و همسران خود ، و اصل قنوت دوام اطاعت است ( از خداوند و شوهر ) ، و بههمين معناست قنوت در ركعت آخر شب به سبب طولانى بودن قيام در آن ؛ و «
حافِظاتٌ لِلْغَيْبِ بِما حَفِظَ اللَّهُ
» به قول قتاده و عطاء و سفيان يعنى حافظ چيزهائىاند كه از شوهر غائب است و از آنها خبر ندارد از قبيل حفظ مال و رعايت وضعيّت آبرو و شخصيّت و حال شوهر و حفظ ناموس خود ( براى شوهر ) . « 1 »
تفسير « مجمع البيان » شيخ طبرسى
و در تفسير « مجمع البيان » شيخ طبرسى آمده است : گفته مىشود مرد قَيِّم و قَيَّام و قَوَّام است ، و اين اوزان و صيغهها ( قوّام ) براى مبالغه و تكثير و زيادى است . و اصل قنوت به معنى اطاعت دائم است و به همين معناست قنوت در نماز وتر ( ركعت آخر نماز شب ) به خاطر طولانى بودن قيام در آن .
هامش
( 1 ) « التبيان » جلد اوّل چاپ سنگى ، ص 424