در خوبىهائى كه انجام مىدهى از تو به آنها سزاوارترم ، و تو در بدىهائى كه مىكنى از من به آنها سزاوارترى ؛ گناهان را بجاى مىآورى در اثر قوّت من كه آن را در تو قرار دادم ! »
و همچنين از علىّ بن إبراهيم از محمّد بن عيسى از يونس بن عبد الرّحمن از جماعت بسيارى از راويان ، از حضرت باقر و حضرت صادق عليهما السّلام آورده است كه :
قَالَا : إنَّ اللهَ أَرْحَمُ بِخَلْقِهِ مِنْ أَنْ يُجْبِرَ خَلْقَهُ عَلَى الذُّنُوبِ ثُمَّ يُعَذِّبَهُمْ عَلَيْهَا . وَ اللهُ أَعَزُّ مِنْ أَنْ يُرِيدَ أَمْرًا فَلَا يَكُونَ . قَالَ : فَسُئِلَا عَلَيْهِمَا السَّلَامُ : هَلْ بَيْنَ الْجَبْرِ وَ الْقَدَرِ مَنْزِلَةٌ ثَالِثَةٌ ؟ ! قَالَا : نَعَمْ ، أَوْسَعُ مِمَّا بَيْنَ السَّمَاءِ وَ الارْضِ . « 1 »
« آن دو امام فرمودهاند : خداوند رحيمتر و مهربانتر است به بندگانش از اينكه آنها را بر گناهان اجبار كند ، و سپس آنان را بر آن گناهان عذاب كند . و عزيزتر و استوارتر است از اينكه چيزى را بخواهد و آن چيز واقع نشود .
از آن دو امام پرسيدند : آيا بين جبر و تفويض فاصله اى است ، و منزل سوّمى است ؟ ! فرمودند : آرى ، منزله و محلّى است كه از بين زمين تا آسمان وسيعتر است . »
بارى ، اين چند روايتى بود كه در اينجا به عنوان نمونه ذكر كرديم ، و اصول مطالب اين بحث را در بر دارند . و در روايت كلينى از محمّد بن أبى عبد الله از حسين بن محمّد از محمّد بن يحيى از راوى
هامش
( 1 ) « اصول كافى » ج 1 ، ص 159