يُوصَلَ وَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ وَ يَخافُونَ سُوءَ الْحِسابِ .
« 1 »
معاويه گويد : حضرت صادق عليه السّلام به من گفتند : صله رحم موجب آسانى حساب مىشود در روز قيامت ؛ و پس از آن اين آيه را قرائت كردند : كسانى كه صله مىنمايند آنچه را كه خداوند امر نموده است به صله آن ؛ و از پروردگارشان در خَشيت هستند ، و از بدى حساب هراس دارند .
استقصاء در حساب بر اساس عدل است ، و عدم آن بر اساس عفو است
از آنچه بيان شد معلوم مىشود كه البتّه در حساب مردم در روز قيامت ، ظلم و جورى نيست ؛ حساب كسى را از كس ديگر نميگيرند .
وَ لا تَزِرُ وازِرَةٌ وِزْرَ أُخْرى
. « 2 »
و از كسى بدون جهت بازپرسى نميكنند ؛ و زياده بر گناه او بر او تحميل نمىنمايند ؛ ليكن ممكن است كه در حساب مداقّه شود ؛ و بر اساس عدل رفتار شود ؛ و البتّه اين نسبت به متعديّان و مجرمان و ستمگران به حقوق فقرا و ضعيفان و مستضعفان است ؛ و ممكن است بر اساس عفو و إغماض در حساب ، دقّت به عمل نيايد ؛ بلكه با مختصر بررسى ، مؤمن مورد رحمت قرار گيرد ؛ و از وقوف طويل المدّة و عواقب آن مصون بماند ؛ و اين نسبت به مؤمنانى است كه از روى جهالت خطائى از آنها سر زده است و جنبهء استكبار و خود محورى نداشتهاند .
هامش
( 1 ) « بحار الانوار » طبع حروفى ، ج 7 ، ص 273
( 2 ) قسمتى از آيه 164 ، از سورهء 6 : الانعام . « هيچ نفس حمل كننده اى ، حمل بارِ نفس ديگرى را نمىكند » . و اين آيه به همين لفظ در پنج جاى قرآن آمده است : در سورهء أنعام ، إسرآء ، فاطر ، زُمَر ، نجم